Prestigeprojecten

"Nederlands onderzoek bevestigt het patroon dat deze pagina documenteert: TU Delft (Cantarelli, Flyvbjerg & Van Wee, 2012, uitgevoerd met het toenmalige ministerie van Infrastructuur en Milieu) toonde aan dat kosten bij Nederlandse transportinfrastructuurprojecten structureel worden onderschat en baten overschat, een aanhoudend probleem, niet een reeks losse incidenten. Ongemakkelijk detail: het CPB en PBL noemden dit onderzoek in hun eigen MKBA-notitie van 2022 alweer 'ruim 10 jaar oud' en bevalen herhaling aan. Die herhaling is, voor zover gevonden, nooit uitgevoerd: de laatste keer dat iemand systematisch mat hoe scheef Nederlandse ramingen zijn, is zelf inmiddels meer dan tien jaar oud. Internationaal is het mechanisme scherper gekwantificeerd: Brits onderzoek (Department for Transport, op basis van Bent Flyvbjergs wereldwijde referentieklasse-data over 355 spoorprojecten) laat zien dat 80% van de projecten een kostenoverschrijding tot 60% kent, en dat hoe vroeger een raming wordt gemaakt, hoe groter de systematische onderschatting: van 30% bij de definitieve business case tot 56% bij de eerste, strategische raming. De reden: een vroege raming werkt als een anker en wordt tijdens de planning nauwelijks meer bijgesteld, ook niet als de werkelijkheid allang duurder blijkt. Voor onafhankelijke contra-expertise bestaat in Nederland overigens al een instrument: de Gateway Review, sinds zestien jaar in gebruik bij alle bestuurslagen. Maar het is vertrouwelijk (het resultaat gaat alleen naar de opdrachtgever) en wordt alleen op vrijwillige basis ingezet. Precies dat maakt het tandeloos: de partij die belang heeft bij een gunstige raming, bepaalt zelf of en wanneer de onafhankelijke toets plaatsvindt. De scherpste illustratie van dit mechanisme staat letterlijk op het Binnenhof zelf: de renovatie van het parlementsgebouw, geraamd op € 475 mln in 2015, staat nu op € 2,79 mrd. De Rekenkamer trok in mei 2025 de conclusie die deze pagina probeert te documenteren: het oorspronkelijke budget was 'onrealistisch laag' en de informatievoorziening aan de Kamer 'niet adequaat'. Zelfs de instelling die de wet maakt, bleek niet immuun voor het eigen mechanisme."

Bron: Cantarelli & Van Wee, TU Delft (2012); CPB/PBL: Notitie MKBA en brede welvaart (2022); UK Department for Transport: Optimism Bias-onderzoek (2021); Rijksorganisatie ODI: Gateway Reviews; Algemene Rekenkamer: Totstandkoming informatie renovatie Binnenhof (2025)