Dossier

Subsidie-Wildgroei

Dit dossier gaat niet over het beleid, maar over wat hetzelfde resultaat onnodig extra kost. Stichtingen met abstracte doelen en torenhoge overhead. De 'Rondpomp-Economie' waar consultants en directies meer verdienen dan de doelgroep ontvangt.

Omvang dossier

€ 300 mln tot € 1 mrd

extrapolatie (Optelsom): ANBI-overheadpercentages

Trendanalyse

De verticale as begint niet op nul, zodat de verschillen tussen de jaren zichtbaar blijven. De labels tonen de werkelijke bedragen.

Gedetailleerde cijfers

Jaar	Bedrag / Indicator	Toelichting
2022	€ 800 mln	Groei klimaat- en inclusiviteitssubsidies
2023	€ 1,0 mrd	Toename overheadkosten bij koepelorganisaties
2024	€ 300 mln tot € 1 mrd	Cijfer gecorrigeerd (2026-07-27): hier stond eerder een niet-herleidbare € 1,1 mrd. Vervangen door overheadpercentages uit ANBI-jaarrekeningen, doorgetrokken over de subsidiepot (Optelsom).

Waarom dit onnodig is

Veel stichtingen bestaan uitsluitend om overheidsbeleid te 'promoten' of 'bewustwording' te creëren. Dit is vaak een verkapte vorm van politieke marketing waar het publiek geen direct nut van ervaart, terwijl de administratieve last (verantwoording) enorm is.

Hoe het wel kan

Output-financiering: Subsidieer alleen op basis van meetbare resultaten voor de burger, niet op basis van plannen of intenties. Schrap stichtingen met een overhead van meer dan 20% onmiddellijk.

Sub-dossier: De ODA-Rondpomp

Geen standpunt over de hoogte van het budget voor ontwikkelingssamenwerking; dat is beleid. Binnen het bestaande budget zijn twee doelmatigheidsproblemen meetbaar. Probleem A: een fors deel van het geld bereikt het doel nooit, omdat het als 'ODA' wordt geboekt maar in Nederland zelf wordt uitgegeven aan eerstejaars asielopvang. Probleem B: de jojo-financiering die daardoor ontstaat vernietigt waarde in lopende meerjarenprogramma's, want de asieltoerekening fluctueert en het OS-budget beweegt onvoorspelbaar mee.

Eén op de vijf ODA-euro's blijft in Nederland

19% van de totale Nederlandse ODA-uitgaven ging in 2024 naar asielopvang in eigen land, met eerder het vooruitzicht van een oploop naar meer dan 30%. Sinds het Hoofdlijnenakkoord is de toerekening gemaximeerd op 10% vanaf 2027; of die cap wordt gehaald, is vanaf dan jaarlijks te toetsen.

Bron: ESB (2025)

Het doelmatigheidsoordeel van de externe toezichthouders

De hoge onvoorspelbaarheid van de asieltoerekening ondermijnt de kwaliteit en doelmatigheid van de ontwikkelingssamenwerking. De eerste aanbeveling van de OESO-DAC Peer Review roept Nederland op de effecten van fluctuerende asielkosten te beperken. Dit is geen mening over het budget, maar een oordeel over hoe het wordt beheerd.

Bron: AIV-briefadvies 37 (2024), incl. OESO-DAC Peer Review

Historisch citaat (2016): 'grootste ontvanger van de eigen ontwikkelingshulp'

In het Eerste Kamerdebat van 2016 klonk al: 'Nederland dreigt de grootste ontvanger te worden van de eigen ontwikkelingshulp'; destijds ging bijna een kwart van de ODA-gelden naar eerstejaarsopvang. Nadrukkelijk een historisch citaat, geen actueel cijfer: het laat zien hoe lang dit mechanisme al speelt.

Bron: EK-debat 2016, via Parlementaire Monitor

Wat de abrupte budgetfluctuaties aan kapitaal vernietigen in lopende meerjarenprogramma's (verloren aanloopkosten van gestopte of gekorte programma's) is nog niet becijferd; dat register staat op de onderzoekslijst, te vullen uit IOB-evaluaties.

Zo telt de overhead op

Gemiddelde overhead per gesubsidieerde koepel/stichting35%

Toegepast op de subsidiestroom in dit dossiervan € 1,1 mrd

Deel dat níet bij de doelgroep/burger landt≈ € 385 mln

Directiesalarissen (gem. € 190k) + kantoor + congressendaarbovenop

Ruwweg een derde van deze subsidies gaat op aan het apparaat eromheen in plaats van aan het doel: honderden miljoenen die "rondgepompt" worden.

Bron / aanname: Indicatie o.b.v. ANBI-jaarrekeningen & subsidieregister; per casus verifieerbaar.

Grootste verspillers / uitschieters

Stichting Dialoog NL

2023

€14 mln subsidie, merendeel naar personeel en kantoor

Omvang

74% overhead

Signalen uit het veld (In onderzoek)

NIET GEVERIFICEERD

Openbaar bestuurdersregister

"Directeuren van gesubsidieerde stichtingen die in 3 verschillende besturen zitten en overal de maximale vergoeding vangen."

Klokkenluider Tip

"Subsidies die worden gebruikt om bevriende consultants in te huren voor vage 'evaluatie-rapporten'."

Herken je dit? Meld het anoniem →

Geraadpleegde bronnen

Subsidieregister Rijk - Rijksoverheid
ANBI-publicatieplicht (jaarrekeningen goede doelen) - Belastingdienst
Bezuinigingen op ontwikkelingshulp maken hervormingen noodzakelijk - ESB (Economisch Statistische Berichten) (2025)
AIV-briefadvies 37: Een stabiel en voorspelbaar ODA-budget - Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) (2024)

Beschik je over bewijs?

Werk je bij de overheid of een uitvoeringsinstantie? Help ons verspilling te stoppen door anoniem informatie te delen.

Veilig & Anoniem Melden