Zorg-Cowboys & PGB-Fraude
Het onderzoek 'Zorgcowboys' van Follow the Money en Pointer (2019 tot 2020) legde honderden zorgbedrijven bloot met winstmarges tot ver boven de 10%, waar in de zorg enkele procenten gebruikelijk zijn. Pointer toonde in 2024 dat die groep sindsdien niet kleiner is geworden en dat dividenduitkeringen stegen tot bijna € 200 mln in drie jaar. Combineer dat met PGB-fraude, Wmo-declaraties voor niet-geleverde zorg en het trekkingsrecht-debacle, en er lekt structureel miljarden weg uit een sector die op vertrouwen is gebouwd. Alleen al via de SVB loopt € 3,6 mrd pgb-bestedingen; de Rekenkamer oordeelde in 2022 dat de handhaving niet of nauwelijks werkt. Harde ondergrenzen met naam: het hof bewees € 4,6 mln pgb-oplichting bij Dolia Thuiszorg (2026), en gezinshuis Helder moet € 2,5 mln terugbetalen (2025). De verliezers zijn tweevoudig: de belastingbetaler én de patiënt die de zorg niet krijgt.
Omvang dossier
€ 2 tot € 2,6 mrd/jr
onderbouwde schatting/trend; geen landelijk bewezen totaal (harde ondergrenzen lager)
"Het Nederlandse zorgstelsel keert eerst uit en controleert later, als het al controleert. Voor bonafide aanbieders is dat efficiënt; voor malafide cowboys is het een open kluis. Een zorg-bv oprichten kan in een dag; een gemeente die de Wmo uitvoert heeft zelden de capaciteit om honderden aanbieders te controleren. Wordt er fraude ontdekt, dan is de bv al leeggehaald en onder een nieuwe naam heropgericht. De Algemene Rekenkamer oordeelde in 2022 hard: de bestrijding van zorgfraude werkt in de praktijk niet of nauwelijks, ook bij de sterkste signalen. De NZa legde in 2020 slechts 13 formele maatregelen op (inclusief fouten, niet alleen fraude) en deed nul bedrijfsbezoeken. Pgb-signalen legde de NZa vaak bij voorbaat naast zich neer; de landsadvocaat oordeelde dat zij daar wél bevoegd is. Een IKZ-onderzoek naar de omvang van pgb-fraude kon niet doorgaan omdat de SVB bulkgegevens weigerde. Intussen loopt alleen al via het SVB-trekkingsrecht € 3,6 mrd pgb-bestedingen (103.000 budgethouders). Pointer toonde in 2024 dat de groep zorgbedrijven met structureel ≥10% winst sinds 2017 nooit kleiner is geweest dan 5%, terwijl dividenduitkeringen stegen van € 121 mln (2017-2019) naar bijna € 200 mln (2020-2022). Hoe groot het totale probleem is, blijft onzeker. Het cijfer 'tot € 10 miljard per jaar' dat in het publieke debat rondgaat, komt van een vuistregel van het Openbaar Ministerie (10% van de € 100 miljard zorguitgaven, augustus 2024) en niet van een meting. Minister Bruijn (VWS) noemde die schatting zelf herhaaldelijk 'niet goed onderbouwd' en schreef in oktober 2025 aan de Kamer: 'De omvang van zorgfraude is niet bekend. De genoemde tien miljard is een schatting waar geen sluitende onderbouwing voor is, maar het is helaas duidelijk dat het om veel geld gaat.' Deze pagina toont daarom hierboven de daadwerkelijk gemeten NZa/IKZ-trend, niet de ongefundeerde bovengrens. Malburgen in Arnhem laat zien hoe dit lokaal uitpakt: 782 tot 848 zorgbedrijven in één wijk, tegenover 5.599 in de hele gemeente, terwijl toetreden niet meer vergt dan een inschrijving bij de Kamer van Koophandel. De gemeente liet onderzoek doen nadat het patroon zichtbaar werd; de conclusie was dat het vaak genoemde fraudebedrag voor Arnhem een extrapolatie bleek, geen meting, en dat de daadwerkelijke jaarlijkse terugvordering een fractie daarvan is. Rotterdam herkent hetzelfde mechanisme in een eigen actieplan (2024-2027) en wijst een concrete oorzaak aan: aanbiedersinformatie is versnipperd over 342 gemeenten, 31 zorgkantoren en 10 zorgverzekeraars, zonder gekoppelde systemen. Zelfs als een gemeente een aanbieder verdenkt van fraude, mag ze die vaak niet weigeren: de wet (art. 2:2 Awb) staat dat pas toe bij 'ernstige bezwaren', en een enkel vermoeden van fraude is daarvoor uitdrukkelijk onvoldoende. Per 1 januari 2025 is de Wtza-vergunningplicht uitgebreid naar (vrijwel) alle Zvw- en Wlz-aanbieders, ook kleine. Pure Wmo- en jeugdhulp-aanbieders blijven uitgezonderd: precies het domein waar gemeenten de grootste gaten melden. In maart 2025 erkenden de ministers van VWS en OCW in een Kamerbrief dat criminele netwerken 'op veel plekken' zijn geïnfiltreerd in de zorg- en onderwijsketen. Het Malburgen-rapport illustreert intussen hoe hardnekkig ongefundeerde cijfers zijn: het bedrag van € 2,3 tot 5,7 mln voor Arnhem bleek terug te voeren op een cijfer dat aan de VNG werd toegeschreven, maar de VNG ontkende desgevraagd dit ooit genoemd te hebben, en het kabinet antwoordde op Kamervragen de bedragen zelf niet te herkennen. Wat wél hard gemeten wordt, is een fractie van wat wordt geschat: zorgverzekeraars stelden in eigen onderzoek € 34,0 mln (2020) en € 17,3 mln (2021) bewezen fraude vast; het hof bewees € 4,6 mln pgb-oplichting bij Dolia Thuiszorg (2026); gezinshuis Helder moet € 2,5 mln terugbetalen (2025). Zilveren Kruis haalde na acht jaar onderzoek naar Dolia naar verwachting max circa € 1,4 mln terug. Die kloof tussen schatting, vonnis en incasso is precies waarom deze pagina bovenaan de daadwerkelijk gemeten NZa/IKZ-trend toont, en niet een van de vele ongefundeerde totalen."
Bron: FTM/Pointer Zorgcowboys; Pointer okt. 2024; Algemene Rekenkamer 2022; SVB Stand van de Uitvoering 2025; CIBG Wtza-vergunningplicht; Kamerstuk 28 828, nr. 161 (3 oktober 2025); KA Research & Bureau Bervoets 'Zorgeloos?' (2025); Gemeente Rotterdam, Actieplan zorgfraude (2024); Kamerstuk 28 828, nr. 141 (31 maart 2025); Aanhangsel Handelingen II 2023-2024, nr. 1810; ZN Fraudebeheersing zorgverzekeraars 2020/2021; Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden ECLI:NL:GHARL:2026:2032; FTM gezinshuis Helder (2025); FTM/Nationale Zorggids Zilveren Kruis (2026); NZa-boetes 2025
Grootste verspillers / uitschieters
"Cliënten die met cadeaubonnen worden 'geworven' zodat het bureau hun PGB-uren mag schrijven: zorg die nooit geleverd wordt."
"Tientallen zorg-bv's op hetzelfde adres, opgericht door dezelfde bestuurders, met nul gekwalificeerd personeel op de loonlijst."