Dossier

Het Inhuur-Labyrint

De overheid overschrijdt structureel de eigen Roemernorm (max 10% inhuur): 13,1% in 2025, na een piek van 15,4% in 2024. Dat is de eerste daling in jaren, maar nog altijd ruim boven de norm. Het gaat niet alleen om losse ZZP'ers via brokers zoals Yacht, Circle8 en HeadFirst; juist de grote advies- en consultancybureaus (de 'Big Four', strategiehuizen en organisatieadviseurs) strijken jaarlijks honderden miljoenen op aan opdrachten die de overheid ook zelf zou kunnen doen. Erbij (community + BIT-parallellen): te vaak betalen we op beschikbaarheid i.p.v. resultaat (casus 907, SIG-2025-022), en bij ICT-inhuur speelt dezelfde regiezwakte als in het Digitale Zwarte Gat (casus 909: te rooskleurige start, te slap sturen).

Omvang dossier

€ 3,27 mrd

geldstroom (totale inhuur), geen verspillingsbedrag; Roemer-overschrijding is hard in de Optelsom

Verwante dossiers

Het Digitale Zwarte Gat - Zelfde regiezwakte bij ICT-projecten en IT-inhuur (casus 909, Logius/SSC 48%/34%)

Trendanalyse

De verticale as begint niet op nul, zodat de verschillen tussen de jaren zichtbaar blijven. De labels tonen de werkelijke bedragen.

Gedetailleerde cijfers

Jaar	Bedrag / Indicator	Toelichting
2020	€ 1,7 mrd	Start sterke stijging
2021	€ 2,1 mrd	Overschrijding bij 9 van de 12 ministeries
2022	€ 2,7 mrd	Inhuurpercentage Rijk stijgt naar 14,2%
2023	€ 3,3 mrd	Recorduitgaven bij Min. VWS and Financiën
2024	€ 3,7 mrd	Huidig recordniveau Rijksoverheid
2025	€ 3,27 mrdschatting	Daalt voor het eerst in jaren, naar 13,1% (norm: 10%)

Waarom dit onnodig is

De mismatch in het salarishuis dwingt de overheid tot dure inhuur. Een expert die in vaste dienst €80k kost, wordt nu via een broker of bureau ingehuurd voor €250k. De 'FTE-truc' maskeert de werkelijke omvang van het ambtenarenapparaat terwijl de kosten exploderen. En bij advieswerk verdwijnt de opgebouwde kennis na afronding weer de deur uit, zodat volgend jaar hetzelfde bureau opnieuw wordt ingehuurd. Daarnaast: betalen op beschikbaarheid terwijl werk stokt (casus 907), en te weinig regie op bureaus en IT-leveranciers (casus 909).

Hoe het wel kan

Verambtelijking: door externen direct een vast contract aan te bieden, bespaart de overheid direct op de 21% BTW en de broker- en bureaumarges. Een 'flexpool' van eigen ambtenaren die tussen ministeries rouleren kan piekbelasting opvangen zonder de marktrente te betalen. Bouw een eigen kennisreserve op zodat strategisch advies niet telkens extern hoeft te worden ingekocht. Contracten op resultaat i.p.v. alleen dagtarief (Woo/maatregel 23-25).

Deep Dive: De Draaideur-Ambtenaar & Het Salarishuis

"Het fenomeen van de "draaideur-ambtenaar" is schadelijk: ambtenaren nemen ontslag om de volgende week als ZZP-beleidsmedewerker terug te keren voor het dubbele tarief. Dit wordt gevoed door de "FTE-Truc": managers mogen geen mensen aannemen door een vacaturestop, maar hebben wel miljoenen aan "projectbudget" om externen in te huren. Hierdoor worden Scrum Masters, Agile Coaches en adviseurs vaak ingehuurd voor €150 tot €200/uur (en interim/strategie hoger), terwijl het salarishuis voor vaste krachten (€4.500/maand-orde) niet concurrerend is. Zie de inhuurcalculator voor de rekenregel."

Bron: Indicatief o.b.v. markt/JBR; rekentool /rekentool; Intelligence Group overbetaling ~10%

Sub-dossier: De Advies-Industrie

Binnen het inhuur-labyrint verdienen twee gescheiden mechanismen een eigen vergrootglas. Mechanisme A is de schaduw-ambtenarij: adviesbureaus die geen piek opvangen maar structureel ambtenarenwerk doen, waardoor de kennis buiten de organisatie blijft en de afhankelijkheid elk jaar groeit. Mechanisme B is de prijsmethodiek: de overheid koppelt inhuurtarieven aan het eigen loongebouw in plaats van aan de actuele marktprijs, en betaalt daardoor structureel te veel.

Schaduw-ambtenarij bij de energietransitie

Provincies gaven zeker € 60 mln in vier jaar uit aan adviesbureaus voor de energietransitie, verdeeld over 1.300 opdrachten. Beleidsmedewerkersfuncties worden feitelijk vervuld door adviesbureaus; de VNG herkent de afhankelijkheidsrelatie.

Bron: NOS/Nieuwsuur (2023)

Tot 10% boven de marktprijs door koppeling aan het loongebouw

Doordat inhuurtarieven op salarisschalen worden gebaseerd in plaats van op actuele marktprijzen, betaalt de overheid tot 10% boven de markt en profiteert zij zelden van dalende tarieven. Loskoppeling bespaart volgens Intelligence Group honderden miljoenen per jaar. Dit is de quick win van dit dossier.

Bron: Intelligence Group via Consultancy.nl (2024)

Waar de rijksinhuur naartoe gaat

Van de € 3,26 mrd rijksinhuur (het jaar vóór het 2024-record) ging de grootste stroom, bijna € 1,5 mrd, naar IT-advies, detachering en intermediairs. Structurele afhankelijkheid, geen piekopvang.

Bron: Intelligence Group via Consultancy.nl (2024)

Illustratie: wat ontbrekende controle kost (Belgische casus, zelfde mechanisme)

Het Belgische Rekenhof documenteerde bij de federale overheid een raamovereenkomst die was geraamd op € 400.000 en in werkelijkheid € 10 mln kostte, een opdracht van € 55.000 die groeide tot € 1,1 mln, en een consultant die 310 uur in één maand factureerde.

Bron: Belgisch Rekenhof via VRT NWS (november 2025)

Betaald op beschikbaarheid, weinig output (community)

Tweakers/Reddit/X: detacheerders melden dagfacturatie terwijl werk stokt op besluitvorming; parallel: externe rapporten als legitimatie terwijl interne kennis al bestond. Geen landelijk euro-bedrag; wel mechanisme (casus 907, SIG-2025-022/010). Woo 2026-013 moet dit hard maken.

Bron: Signalenregister + casus 907

De Belgische casus is nadrukkelijk een illustratie uit een ander land: het Belgische Rekenhof documenteerde daar het mechanisme (ontbrekende controle op uren, meerwerk en ramingen) dat ook hier speelt. Hij telt nergens mee in Nederlandse totalen of tellers.

Zo telt de tussenpartij-marge op

Marge per uur (doorleen/detach, niet pure MSP-fee)€ 20 tot € 35

× 1.500 tot 1.800 declarabele uren per jaar (conservatief tot de basis van de rekentool: 150 uur per maand)€ 30.000 tot € 63.000 / externe

× tienduizenden externen via intermediairs (orde Rijk)honderden mln / jr (indicatief)

Bij 2 tot 3 schakels stapelen marges; pure MSP-fee is slechts € 2 tot € 4/uWoo kanaalsplitsing nodig

Tussenpartij-marges zijn geen peulenschil: bij realistische doorleen-percentages (15 tot 25% van het brutotarief) gaat het om honderden miljoenen per jaar. De pure broker-fee op mantelcontracten is lager; de som van detacherings- en doorleen-marges is wat telt. Exact volume × marge is nog niet openbaar (SIG-2026-012 / Woo). Let op de richting van de onzekerheid: dit rekent alleen over inhuur die als inhuur is geboekt, terwijl detachering, payrolling en adviesopdrachten deels buiten die teller vallen. De werkelijke som ligt daarom eerder hoger dan lager.

Bron / aanname: MSP-fee € 2 tot € 4/u: PIFA-monitor (bron 361/558). Doorleen-marge 15 tot 25%: praktijkaanname uit meldingen (SIG-2024-018), niet uit een openbaar document; de rekentool rekent bewust conservatiever met 14%. Declarabele uren: rekentool-basis. Woo-route W1/W2 in ONDERZOEKSLIJST.

Grootste verspillers / uitschieters

Provincie Utrecht

2024

Hoogste inhuurpercentage van alle provincies (norm is 10%). Vooral interim-beleidsadviseurs.

Omvang

23,1%

Ministerie van VWS

2024

Blijvende inhuur van programma-managers en communicatie-ZZPers na coronacrisis.

Omvang

€ 890 mln

Belastingdienst

2024

Leger aan externe Scrum Masters en Agile Coaches via brokers.

Omvang

€ 610 mln

Waterschappen (gem.)

2024

Extreme afhankelijkheid van externe IT-architecten en security-specialisten.

Omvang

22,5%

De bureaus die meeverdienenZeven bureaus: € 201,6 mln piekjaar 2022 (Woo); geen openbaar 'alleen bureaus'-totaal 2025. Rijksinhuur totaal € 3,27 mrd (JBR 2025). Dat Woo-cijfer is een ondergrens en geen marktbeeld: het telt zeven kantoren, alleen rijksuitgaven en alleen het jaar 2022. Gemeenten, provincies en waterschappen zitten er niet in, de honderden kleinere adviesbureaus evenmin. Ter schaal: aan publieke aanbestedingen voor flexibele arbeid werd in 2025 voor € 14,84 mrd aan contractwaarde vergeven, waarvan € 5,35 mrd bij het Rijk (PIFA-monitor). Dat is meerjarige contractwaarde en geen jaaruitgave, dus niet optelbaar bij de JBR-cijfers, maar het laat zien hoeveel groter de markt is dan wat de bureau-tabel toont.

Externe inhuur is niet alleen ZZP'ers via brokers. De grote advies- en consultancybureaus halen jaarlijks voor honderden miljoenen aan overheidsopdrachten binnen: reorganisaties, 'strategische heroriëntaties', beleidsevaluaties en programmamanagement. Werk dat vaak ook door eigen ambtenaren gedaan zou kunnen worden, als de kennis niet stelselmatig was wegbezuinigd.

Deloitte

Big Four

Accountancy, financieel & IT-advies; grote rijksopdrachtnemer.

EY (Ernst & Young)

Big Four

Advies, audit en transacties voor overheden.

KPMG

Big Four

Advies en accountancy; veel publieke opdrachten.

PwC

Big Four

Strategie-, financieel en IT-advies.

McKinsey & Company

Strategie

Strategisch advies bij grote reorganisaties.

Boston Consulting Group

Strategie

Beleids- en transformatietrajecten.

Roland Berger

Strategie

Strategisch en operationeel advies.

Berenschot

Organisatieadvies

Klassiek overheidsadviesbureau.

Twynstra Gudde

Organisatieadvies

Programma- en projectmanagement.

Andersson Elffers Felix (AEF)

Organisatieadvies

Publieke-sector-advies.

Deze bureaus doen niets illegaals; ze reageren op de vraag. De verantwoordelijkheid ligt bij de overheid die structureel inhuurt in plaats van zelf capaciteit op te bouwen. Bron: Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk, TenderNed-gunningen, Woo-stukken (per opdracht opvraagbaar).

Signalen uit het veld (In onderzoek)

NIET GEVERIFICEERD

Reddit /r/werkzaken

"Meldingen over juniors die via brokers als 'senior' worden weggezet voor €120+/uur."

Tweakers Forum

"Verhalen over 'doorleen-ketens' waarbij 3 bureaus elk €5 marge pakken op één ZZP'er."

SIG-2025-022 / casus 907

"Detachering: betaald op beschikbaarheid terwijl werk stokt op trage besluitvorming."

SIG-2026-010 / Tegenlicht-thread

"Externe consultants als legitimatie: intern rapport telt pas na de dure stempel."

Herken je dit? Meld het anoniem →

Geraadpleegde bronnen

Beschik je over bewijs?

Werk je bij de overheid of een uitvoeringsinstantie? Help ons verspilling te stoppen door anoniem informatie te delen.

Veilig & Anoniem Melden