Alle verspillingsposten

G4-gemeenten (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht)

AT5-onderzoek onder de G4 (via Binnenlands Bestuur, jan. 2026): absolute aantallen ambtenaren circa Amsterdam 22.000 (waarvan 18.700 vast), Rotterdam 14.400, Den Haag 11.100, Utrecht 5.600. Per 1.000 inwoners scoort Rotterdam het hoogst (21,3), daarna Amsterdam (20,1), Den Haag (17,9), Utrecht (14,9). Amsterdam: loonkosten apparaat circa € 2 mrd/jr (grootste begrotingspost). Externe inhuur (aandeel): Rotterdam 9,5% (was 18,1% in 2021), Amsterdam 15% (2024), Utrecht 15,2%, Den Haag 17,8%. Nuance in dezelfde bron: vergelijking is deels appels/peren (verzelfstandigingen, uitbesteding Wmo/Jeugd); groei sinds 2018 circa 3 tot 4 procentpunt in alle vier; decentralisaties en Omgevingswet verklaren deels absolute groei. verspilling 0: schaal en relatieve dichtheid, geen productiviteitsmeting. Versterkt casus 848 (landelijk 200.750) en maatregel 18 (output-koppeling). Individuele salarissen of 'schuld' van medewerkers horen hier niet

Provincie Overijssel

De Vloedbeltverbinding (N743, nieuwe rondweg tussen Almelo en Borne) liep in raming op van € 50 mln (eerste planning) via € 77 mln (bij vaststelling van het inpassingsplan, maart 2024) naar € 177 mln. Provinciale Staten keurden op 1 juli 2026 € 101 mln aanvullend krediet goed. Oorzaak volgens de verantwoordelijke gedeputeerde: de grondsoort (glauconiet) vergt veel meer funderingswerk, naast algemene kostenstijgingen.

Gemeente Delft

De vervanging van de riolering en herinrichting van de straten in het zuiden van Voorhof valt circa € 24,9 mln duurder uit dan de oorspronkelijke schattingen, waarmee de kosten van het project grofweg verdubbelen. Onderdeel van een bredere gemeentelijke inventarisatie naar kostenoverschrijdingen bij lopende projecten: ook gebiedsontwikkeling Schieoevers en de verhuizing van een sportvereniging vielen duurder uit, samen bijna € 33 mln extra.

Gemeente Lelystad

Het jeugdzorgtekort van Lelystad loopt in 2026 op tot € 11 mln, vooral door de contractvorm 'Thuis op Maat' (intensieve ambulante hulp bij gezinnen thuis): hiervoor was € 4,4 mln begroot, maar alleen op dit onderdeel is er al € 10 mln tekort. De gemeente dekt het gat voorlopig uit een eerder gevormde reserve.

Provincie Limburg

Een gerechtshof oordeelde dat de provincie wanprestatie pleegde door een in 2011 toegezegde ontgrondingsvergunning voor groeve Hommert alsnog te weigeren, nadat het bedrijf L'Ortye al grond had ingeleverd voor de aanleg van de Buitenring Parkstad. L'Ortye claimt € 2,8 mln schade; de provincie bood eerder € 250.000 en ging in cassatie bij de Hoge Raad, waardoor het uiteindelijke bedrag nog niet vaststaat.

Gemeente Delft

De gemeente gebruikte in 2021 de verkeerde wettelijke procedure bij een omgevingsvergunning voor de verbouwing van hotel Leeuwenbrug tot short-stay-hotel. De vergunning werd vernietigd en pas begin 2023 hersteld: 173 dagen vertraging. De rechtbank kende de projectontwikkelaar ruim € 750.000 schadevergoeding toe wegens onrechtmatig handelen. De gemeente ging in hoger beroep, waardoor het bedrag nog niet onherroepelijk vaststaat.

Gemeente Groningen

Rekenkameronderzoek naar de sturing op WIJ Groningen, dat een groot deel van de Wmo- en jeugdhulptaken namens de gemeente uitvoert: de raad stelde in vier jaar tijd (2021-2025) slechts 12 schriftelijke vragen en diende 9 moties in over jeugdzorg en WIJ Groningen, bij een reguliere opdracht van € 40,5 mln. De organisatie wordt in het onderzoek zelf een 'black box' genoemd. Onafhankelijk hiervan plaatst het IPSE-onderzoek 'Sprong over het Ravijn' (2025, 338 gemeenten) Groningen in de categorie met de laagste jeugdhulp-doelmatigheid, samen met Almere en Enschede als grootste gemeenten in die categorie; Amsterdam, Rotterdam en Den Haag scoren daarin middelmatig. Kanttekening: em. hoogleraar Harrie Verbon bekritiseerde de IPSE-methodologie omdat die geen rekening houdt met de zwaarte van doorverwezen jeugdzorgcasussen, waardoor gemeenten met een strikt selectiebeleid als 'ondoelmatig' kunnen worden bestempeld.

Waterschap Zuiderzeeland

De renovatieraming voor gemaal Colijn (1956, sleutelgemaal bij de drooglegging van Oostelijk Flevoland) is met € 1 mln verhoogd door scope-uitbreiding: naast de geplande revisie van een ruim 70 jaar oude elektromotor worden nu ook drie 10kV-transformatoren vervangen en is extra engineering toegevoegd. Een oorspronkelijk totaalbudget wordt in de openbare berichtgeving niet genoemd, waardoor het overschrijdingspercentage niet is vast te stellen.

Waterschap Vechtstromen

De Energiefabriek bij RWZI Hengelo (sinds 2022, wekt duurzame energie op uit slib) draait zonder geldige natuurvergunning: een ontwerpbesluit van de provincie Overijssel uit 2018 werd nooit omgezet in een definitief besluit, en Waterschap Vechtstromen controleerde zelf niet of dat alsnog was gebeurd. De fabriek stoot daardoor al jaren 18 ton NOx per jaar uit tegen 7 ton vergund: 2,5 keer te veel. Het dagelijks bestuur besloot op 14 april 2026 de fabriek voorlopig ongewijzigd te laten draaien terwijl een nieuwe vergunning wordt voorbereid; stopzetten zou naar schatting € 5 mln per jaar extra kosten. Een nieuwe vergunning kan pas na februari 2027 worden aangevraagd, omdat de provincie tot die tijd geen nieuwe stikstofvergunningen afgeeft.

Provincie Fryslân

Thialf ontving eerder € 2,4 mln Rijksgeld om te investeren in batterijen voor het opslaan van zonne-energie. In de begroting werd ervan uitgegaan dat de meeropbrengsten van die batterij toekomstige vervangingsinvesteringen (onder meer ijsmachines en ledschermen) zouden dekken; die opbrengsten vallen tegen, waardoor voor de komende jaren circa € 7 mln ergens anders vandaan moet komen. Dit bouwt voort op het aandeelhouderschap dat de provincie in 2013 in Thialf nam.

Provincie Overijssel

De provincie (mede-eigenaar van Twente Airport met de gemeente Enschede, jaarlijks verlies van bijna een half miljoen euro sinds de heropening in 2017) besloot op 1 juli 2026 de luchthaven af te stoten. Voordat de exploitatie wordt verhuurd, investeert de provincie eerst nog € 5,7 mln in renovatie van de start- en landingsbaan, terwijl zij bij een eventueel faillissement na de renovatie geen gebruik meer kan maken van die baan.

Zilveren Kruis (terugvordering Dolia-pgb)

Na de Dolia-inval onderzocht Zilveren Kruis tachtig dossiers. Resultaat na acht jaar en tonnen onderzoekskosten (FTM/Nationale Zorggids, apr. 2026): 50 zaken met financieel resultaat € 1,1 mln, 11 lopend mogelijk nog € 0,1 mln, 20 zonder verhaalbaar geld. Verwacht maximum circa € 1,4 mln terug, tegenover een beoogde € 3,5 mln en een bij het hof bewezen oplichtingsbedrag van € 4,6 mln (casus 914). verspilling-veld 0: het fraudebedrag staat al bij 914; hier telt de terugvorderingskloof. Bewezen is nog geen geïncasseerd: precies waarom controle vóóraf (maatregel 3) zwaarder weegt dan nazorg

Ministerie van BZK (Federatief Berichten Stelsel)

Federatief Berichten Stelsel (FBS, BZK): Rijks ICT-dashboard, peildatum 31 juli 2026 (live scrape zelfde dag). Initiële raming € 30,53 mln, actueel € 75,1 mln: oploop € 44,57 mln (+146%). Daadwerkelijk besteed circa € 63,3 mln. Status: in uitvoering; geschatte einddatum eind 2027. Waarom oploop: openbare oorzaken-uitsplitsing (nog) niet in nagelopen primaire stukken gevonden; peiling is de dashboardreeks. Aanwijzing regie (mechanisme 909): besteed al ruim boven initieel. verspilling = oploop actuele raming t.o.v. initieel

Rijk (RRF-ontvangsten)

Stand februari 2026: € 3,07 mrd van de maximaal € 5,44 mrd ontvangen (56,4%) na het derde betaalverzoek (€ 551 mln, 15 mijlpalen/9 targets, goedgekeurd 3 feb. 2026); 60,5% van alle mijlpalen en targets is voltooid. Ter vergelijking: België had op 3 juli 2026 al zijn vierde betaalverzoek binnen, Nederland zat toen nog op het derde

Rijk (RRF/coronaherstelfonds)

Nederland heeft recht op maximaal € 5,44 mrd aan RRF-subsidies (volledig gift, geen lening), mits de nationale plannen zijn afgerond en het laatste betaalverzoek uiterlijk 30 september 2026 is ingediend

COA (ZBO-evaluatie)

ZBO-evaluatie COA (Kamerbijlage blg-1263128, 2026): toetst doeltreffendheid en doelmatigheid; noemt o.a. sterke groei van de budgettaire omvang (tot orde € 3,5 mrd) en focus op capaciteit/bezettingsgraad. Dit is schaal- en doelmatigheidscontext, géén nieuw los verspillingsbedrag. Sluit aan op vastgestelde noodopvang-premie en inkoopproblemen (casus 720–724). Bruikbaar als primaire evaluatiebron naast Rekenkamer/COA-jaarstukken

Ministerie van VWS (externe inhuur / afbouwpad)

Kamer motie Coenradie (kst-36915-XVI-27, juni 2026) bij de VWS-begrotingswijziging: constateert structurele besparingsopgave circa € 143,8 mln door efficiënter werken, terwijl apparaatskosten stijgen en externe inhuur fors toeneemt; wijst op risico van afhankelijkheid van consultants en kennisverlies. Verzoekt een afbouwpad voor externe inhuur binnen VWS. Dit is géén vastgesteld verspillingsbedrag van € 143,8 mln (dat is een besparingsdoel in de motie), wél een officiële bevestiging dat VWS-inhuur oploopt naast een efficiëntiedoel. Past bij rijksbrede Roemer-overschrijding (casus 1) en spoor inhuur-elders-geboekt (SIG-2026-012)

Rijksoverheid (totaal)

Tegenbeeld: de groei vlakt af (1,9% in 2025 tegen 6,2% in 2024) en de externe inhuur daalt naar 13,1%

Rijk (software-inkoop)

Vendor lock-in: rechter legde twee rijks-IT-aanbestedingen stil (o.a. Microsoft/Oracle, waarde max € 3,3 mrd over 4 jaar); uit het vonnis: voor 80 tot 85% van de software staat de leverancier al vast en het sublicentiemodel via resellers is juridisch onhoudbaar

Nederland (alle aanbestedende diensten)

12% van de Nederlandse gunningen gaat onderhands, zonder formele procedure, tegen 5% EU-gemiddeld: 2,4 keer vaker dan de gemiddelde lidstaat

Rijk en decentrale overheden (aanbestedingsmarkt)

Marktconcentratie: 1% van de bedrijven trok 79% van de aanbestedingswaarde naar zich toe (PIANOo-cijfer over 2014, boven-drempel, sindsdien niet geactualiseerd); tien jaar later winnen de top-5 IT-leveranciers nog altijd 67,6% van de grote contracten

Rijk / Tweede Kamer

425 evaluaties per jaar: 22% zegt of het resultaat tegen minimale kosten is bereikt, 6 van de 18 onderzochte rapportages haalden een Kamerdebat

Rijk / Rijksvastgoedbedrijf (Binnenhof, incl. Tweede en Eerste Kamer)

De renovatie van het Binnenhof werd in 2015 geraamd op maximaal € 475 mln (prijspeil 2015, incl. tijdelijke huisvesting). Via tussentijdse bijstellingen (2024: circa € 2 mrd; november 2025: minimaal € 2,7 mrd, door de Rekenkamer zelf 'ruim 5 keer het budget uit 2015' genoemd) staat de raming in de 15e voortgangsrapportage (april 2026) op circa € 2,79 mrd. De Rekenkamer oordeelde in mei 2025 dat het oorspronkelijke budget 'onrealistisch laag' was en de informatievoorziening aan de Kamer 'niet adequaat'. Genoemde oorzaken: fors meer aangetroffen asbest dan verwacht en aanhoudende bouwkostenstijging. Verwachte oplevering en terugkeer van beide Kamers: zomer 2031, tegenover een oorspronkelijk geplande doorlooptijd van 5,5 jaar

Waterschap Amstel, Gooi en Vecht (AGV) / Waternet

Ontvlechting Waternet: ICT-scheiding van € 26,3 mln naar prognose € 49,6 mln door onvoldoende interne capaciteit en externe inhuur

Rijk / Rijkswaterstaat

Verbreding A27 Houten-Hooipolder: € 450 tot € 570 mln extra bovenop het budget van € 1,4 mrd (voorjaar 2025); de meerkosten worden tijdelijk gedekt uit de pot van de door de Raad van State vernietigde Ring Utrecht

Gemeente Meppel

Verbouwing schouwburg Ogterop: van € 23,4 mln naar € 30,2 mln, € 6,8 mln duurder; de raad ging akkoord met het extra krediet. Start na de zomer van 2026

COA (opvangkosten)

COA-jaarverslag 2025 (gepubliceerd 28 aug. 2026): totale opvangkosten stegen verder naar € 3,7 mrd, waarvan € 2,4 mrd (twee derde) naar tijdelijke noodopvang zoals hotels en cruiseschepen. Noodopvang kost gemiddeld ruim € 65.000 per bewoner per jaar, twee tot drie keer zoveel als reguliere opvang: bevestigt het patroon uit casus 720/721. Positief signaal: het COA erkent het probleem en rolt 'flexibele' langjarige azc's uit (verplaatsbare prefabwoningen, pilot Waddinxveen) in plaats van dure kortlopende noodopvang, mogelijk gemaakt door nieuwe stabiele meerjarige Rijksfinanciering; het COA raamt zelf circa € 1 mrd/jaar besparing hiermee, precies het mechanisme dat dit dossier al aanbeveelt (eigen, kostenefficiënte opvang i.p.v. dure noodopvang). Nog uit te voeren, geen voldongen feit

Min. van VRO / DSO (rijks-softwarecomponent)

Digitaal Stelsel Omgevingswet, alleen de rijks-softwarecomponent op het Rijks ICT-dashboard (peil 31 dec. 2025): initieel € 104,07 mln, actueel € 238,2 mln, oploop € 134,13 mln (+129%), besteed circa € 226 mln. Status in uitvoering; einddatum peil eind 2028. Dit is hard afleesbaar dashboard-overschrijding, niet het volledige stelseltotaal. Casus 108 houdt de bredere band (> € 1 mrd AcICT/Kamer) als schatting overeind: die is niet verlaagd. verspilling = dashboard-oploop; geen dubbeltelling met 870-878

Rijk (Generiek platform Document- en Archiefbeheer)

Generiek platform Document- en Archiefbeheer: Rijks ICT-dashboard (open data, peiling review 2026-07-30) toont initiële raming € 3,4 mln en actuele raming € 48,2 mln (delta € 44,8 mln, +1.318%). Status in uitvoering. Extreme oploop t.o.v. start; bij detailclaims altijd de actuele dashboardtoelichting en Kamerstukken meelezen (scopewijzigingen komen voor)

Min. van IenW (programma uitrol iWKS)

Programma uitrol iWKS: Rijks ICT-dashboard peil 31 dec. 2025. Initieel € 250 mln, actueel € 292,1 mln, oploop € 42,1 mln (+17%). Besteed circa € 66,5 mln. Status in uitvoering; peil-einddatum eind 2029. Hard dashboardcijfer; oorzaken (scope/prijs/planning) nog open tot projecttoelichting of AcICT is nagelopen. Past bij reeks 870-878: oploop op openbare peilingen, niet pas bij faillissement

Hoogheemraadschap van Rijnland

De renovatie en uitbreiding van AWZI Haarlem Waarderpolder, het grootste investeringsproject uit de geschiedenis van Rijnland, liep op van een raming van € 152 mln (2020) via € 325 mln (voorkeursalternatief 2023, met een door een externe review 'uitzonderlijk klein' genoemde onzekerheidsmarge) naar € 376 mln (voorlopig ontwerp, uitvoeringskrediet mei 2025). De rekenkamer concludeert dat de kostenontwikkeling 'op verschillende momenten te optimistisch is benaderd' en de eerste ramingen 'onvoldoende onderbouwd' waren, wat 'verkeerde verwachtingen' wekte bij de Verenigde Vergadering; de verantwoordelijke hoogheemraad trad in juli 2024 af. De oplevering staat nu op ten vroegste 2030, volledige afronding rond 2032.

Waterschap Aa en Maas

HWBP-project Meanderende Maas/Ravenstein-Lith (26,6 km dijkversterking gecombineerd met rivier- en gebiedsontwikkeling, tien samenwerkende partijen met Aa en Maas als bestuurlijk trekker) kende in 2019 een totaal investeringsbedrag van circa € 235 mln. Bij de start van de daadwerkelijke uitvoering (2025) is het project 'begroot op 430 miljoen euro': een stijging van circa € 195 mln (+83%) voor in de kern hetzelfde projectgebied. De rekenkamercommissie signaleerde in 2019 al dat het algemeen bestuur 'geen overzicht heeft, ondanks alle verstrekte informatie' en dat kredietbedragen tussen projectfasen 'aanzienlijk fluctueren, iets wat tot onrust leidt bij het algemeen bestuur'.

Waterschap Rivierenland

Dijkversterking Neder-Betuwe (Waal, traject Echteld-Dodewaard, 20,2 km, HWBP) steeg van € 380 mln naar € 512 mln incl. btw (+34%, circa € 25 mln per km tegen circa € 15 mln per km gebruikelijk), doordat meer beschermde flora en fauna werden aangetroffen dan verwacht (duurdere, trillingsvrije bouwmethoden nodig, werk buiten het broedseizoen), de ondergrond grotere zandlagen bevatte dan verwacht en bebouwing dicht bij de dijk staat. De uitvoeringscontracten met de Dijkalliantie Neder-Betuwe zijn op 21 oktober 2025 getekend; de uitvoering duurt van 2026 tot 2031 (verlengd van vier naar zes jaar). De eigen bijdrage van het waterschap is 10%, ruim € 51 mln.

Waterschap Vechtstromen

Voor de aanpak van negen rioolwaterzuiveringen om voor eind 2027 aan de aangescherpte Europese Kaderrichtlijn Water te voldoen, moest Waterschap Vechtstromen het investeringsbudget verhogen van € 182,5 naar € 207 mln (+13%, besluit algemeen bestuur 30 oktober 2025), doordat aannemersramingen bij zes van de negen zuiveringen hoger uitvielen. Oorzaken: meer inzet van elektrisch materieel, onderschatte bouwteamkosten, complexere ontwerpen en marktprijsstijgingen. De formele vaststelling van het nieuwe budget loopt via de programmabegroting 2026-2030.

Provincie Limburg

De door de accountant voorspelde nieuwe afwaardering (zie 2024) kwam uit: in 2025 waardeerde de provincie in totaal € 23,4 mln af op verbonden partijen, waarvan € 19,3 mln alleen al op de holding achter Maastricht Aachen Airport. In hetzelfde jaar stortte de provincie ook € 9,4 mln nieuw kapitaal in diezelfde holding; de boekwaarde van het belang daalde per saldo van € 23,8 mln naar € 14 mln, een herhaald patroon van storten en afwaarderen.

Gemeente Amsterdam

Nieuw financieel en inkoopsysteem AFIS (live sinds 6 januari 2025): oorspronkelijke raming € 9,1 mln, eind 2025 al € 21,8 mln. Volgens berichtgeving over een raadsbrief van het college moeten kernonderdelen (rekeningschema, begrotingsmodule, projectmodule) fundamenteel worden herzien.

Gemeente Delft

De renovatie van Museum Prinsenhof, begroot op € 38 mln (gemeentelijk aandeel maximaal € 18 mln), bleek in het najaar van 2025 € 9 mln duurder uit te vallen door hogere bouw- en energiekosten, bijna een kwart meer dan begroot. Het college wist dit al in de zomer, maar informeerde de raad pas in oktober. De raad keurde dekking uit de algemene reserve goed en nam een motie van treurnis aan.

Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier

Voor de vernieuwing van RWZI Wieringen (Nereda-technologie) steeg het in 2021 toegekende krediet van € 20 mln naar € 27,5 mln (+37,5%, voorstel college van dijkgraaf en hoogheemraden, mei 2025) door hogere materiaal-, energie- en arbeidsprijzen sinds corona en geopolitieke ontwikkelingen. Het totale krediet voor Wieringen en het gecombineerde project Oosthuizen samen steeg van € 32 naar € 39,5 mln, met € 0,5 mln hogere jaarlijkse kapitaallasten in de eerste 15 jaar.

Gemeente Alphen aan den Rijn

Bij de gevel- en dakrenovatie van het gemeentehuis (krediet vastgesteld door de raad in mei 2023) bleek tijdens de uitvoering de complexiteit van het amorfe gebouwontwerp aanzienlijk te zijn onderschat. Het college vroeg de raad begin 2025 om € 5.787.500 aanvullend krediet. Het oorspronkelijke krediet en het resulterende totaal van circa € 10,86 mln staan niet in de bijlage zelf, maar worden consistent gemeld door meerdere regionale media.

Provincie Utrecht

De rechtmatigheidsverantwoording 2025 laat € 4,0 mln aan afwijkingen zien bij het voorwaardencriterium: 26 dossiers 'onrechtmatig' bevonden (8 daarvan al doorlopend uit 2024), waarvan € 3,8 mln door aanbestedingsfouten (opdrachten wezenlijk gewijzigd, opgeknipt of onrechtmatig verlengd). Het totaal aan onrechtmatigheden daalde van € 17,6 mln (2024) naar € 5,2 mln (2025), maar het deel dat de provincie zelf 'niet-acceptabel' noemt steeg van € 3,3 naar € 4,5 mln. Het college kondigt voor 2026 verbetermaatregelen aan.

Waterschap De Dommel

Onderhoud aan het persleidingenstelsel Riool-Zuid (tussen de Belgische grens en RWZI Eindhoven) is in de jaareindeverwachting 2025 met € 2,2 mln toegenomen door indexatie, extra externe inhuur, hogere advieskosten en de inkoop van materialen om de projectplanning te realiseren.

Gemeente Westland

Westland bouwde rond 2012-2015 twee aparte gemeentehuizen in Naaldwijk omdat de politiek destijds geen overeenstemming kon bereiken over één locatie, in een 25-jarig DBFMO-contract met een private partij. De vaste lasten liepen op van € 3,7 mln per jaar naar € 4,7 mln per jaar. Een hoogleraar schat de totale meerkosten over de hele contractperiode op € 100 tot 120 mln tegenover circa € 40 mln bij een normale aanbesteding; dat is een schatting, geen rekenkamer- of accountantscijfer.

Gemeente Zaanstad

Stichting Zaans Natuur & Milieu Centrum liet in Zaandam een nieuwbouw neerzetten die oorspronkelijk op € 2,5 mln was geraamd, met een gemeentelijke geldlening van € 1,9 mln. Door meerkosten (een duurzame warmte-installatie, langere opslag van hergebruikte materialen) volstond de lening niet meer; het college besloot deze in 2025 met € 0,95 mln te verhogen. Regionale berichtgeving meldt daarnaast een later ontdekte onbetaalde factuur en een structureel exploitatietekort, niet bij een primaire bron geverifieerd.

Waterschap Zuiderzeeland

Na een gelekt intern adviesrapport (eind maart 2025) bleek circa 80% van de beleidsdocumenten van Waterschap Zuiderzeeland verouderd of ernstig verouderd, met belangrijke stukken die niet meer te vinden waren en risico op vermijdbare waterschade en juridisch kwetsbare besluiten; de rekenkamer had dit patroon al eerder gesignaleerd. Het algemeen bestuur stelde op 10 juni 2025 een vierstappenplan vast naar 'een actueel, eenduidig, geordend en toegankelijk beleidshuis', gefinancierd uit de post onvoorzien (2025) en circa € 250.000 per jaar in 2026-2028 (totaal circa € 750.000). Een deel van het bestuur noemde de kritiek tegelijk 'te zwaar aangezet', een lezing die haaks staat op de eigen constatering dat de malaise al langer bekend was.

Wetterskip Fryslân

Drie aanbestedingen in dezelfde rapportageperiode van Wetterskip Fryslân vielen hoger uit dan geraamd door verouderde kostenramingen en twee jaar sterk gestegen marktprijzen: de fijnroosters van RWZI Birdaard (krediet € 645.000, uitkomst € 970.000, +50%), de indikker van RWZI Burgum (€ 650.000 naar € 750.000, +15%) en de Demosite Leeuwarden (€ 735.000 naar € 860.000, door extra gemeentelijke welstandseisen). De overschrijdingen worden verrekend met het verzamelkrediet van het waterschap.

Gemeente Den Haag

Het Gerechtshof Den Haag oordeelde in november 2025 dat een essentiële bijlage bij de Regeling parkeerbelastingen 2022, met per straat de zones, tijden en tarieven, nooit integraal in het elektronisch gemeenteblad is bekendgemaakt. Daardoor is de regeling volgens het hof nooit geldig in werking getreden. Het financiële belang is niet vastgesteld: de advocaat van gedupeerden spreekt van honderden miljoenen, het college zelf van enkele honderdduizenden tot enkele miljoenen euro's.

Gemeente Rotterdam

Nationaal Programma Rotterdam Zuid: de gemeente kocht in de wijk Carnisse voor € 71 mln bijna 400 woningen op om te verbeteren, samen te voegen of te slopen. Onderzoek op basis van Kadastergegevens laat zien dat ruim de helft van deze woningen leegstaat, deels al jaren dichtgetimmerd.

Waterschap De Dommel

Voor vervanging van de stuwen Boxtel, Nemelaer, Sint-Michielsgestel en de Vughterstuw is € 7,6 mln begroot, maar bestaat een onzekerheid van circa € 10 mln of dat investeringsvolume voldoende is; nader onderzoek liep op het moment van rapporteren nog en de uitkomst was nog niet bekend.

Waterschap De Dommel

Voor de regionale kering Esch-Vught-Sint-Michielsgestel-'s-Hertogenbosch (programma HOWABO) wordt circa € 25 mln extra uit de HOWABO-reserve voorgesteld, omdat een betrouwbaardere raming van de scope nu hoger uitvalt dan eerder geraamd; het project zit nog in de verkenningsfase, uitvoering is voorzien vanaf 2028.

Waterschap Hollandse Delta

Bij HWBP-dijkversterkingsproject ZV3T (onderwaterdijkversterking op vijf locaties) claimt de aannemer via de Raad van Arbitrage circa € 6 mln wegens een geschil over de afmeting van gestorte stenen (uitspraak verwacht rond de zomer van 2026); daarnaast is op twee locaties onvoorzien zand-verrijkt slib in de ondergrond aangetroffen, met circa € 4 mln verwachte extra kosten. Voor dat laatste bedrag doet het waterschap een beroep op de Hardheidsclausule van het HWBP voor aanvullende subsidie (eigen bijdrage 10%). Beide kwesties waren op onderzoeksdatum nog niet afgerond.

Waterschap Rijn en IJssel

Het hoofdkantoor van Waterschap Rijn en IJssel in Doetinchem heeft, net als de in 2017 ingestorte parkeergarage bij Eindhoven Airport, bollenplaatvloeren met constructieve gebreken; 46 werkplekken zijn uit voorzorg afgesloten. Herstel en modernisering kost circa € 17 mln incl. btw, waarvan € 4 mln toch al noodzakelijk achterstallig onderhoud betreft. Het waterschap stelde de bouwer in 2018 aansprakelijk om de kosten te verhalen, maar het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden oordeelde begin 2025 dat de bouwer niet aansprakelijk is; de conclusie van de advocaat-generaal bij de Hoge Raad (cassatie, 2026) wijst in dezelfde richting. Zolang de Hoge Raad geen einduitspraak heeft gedaan, komt de volledige renovatie voor rekening van het waterschap.

Waterschap Noorderzijlvest

Een second opinion van AT Osborne op de FMECA-risicoanalyse voor de aanpak van persleiding Damsterdiep (voert 80% van het Groningse rioolwater af naar RWZI Garmerwolde) vond een dubbele rekenfout in het model dat de bestuurlijke keuze tussen vier oplossingsvarianten onderbouwde: de netto contante waarde van variant 3 was berekend op € 27 mln maar moet € 66,6-66,7 mln zijn, die van variant 4 was € 27 mln maar moet € 53 mln zijn. AT Osborne concludeert expliciet dat de fout niet de gekozen (duurdere) variant 2 bevoordeelde, maar juist de nu afgevallen, goedkopere variant 3. De begroting van € 75 mln voor variant 2 zelf noemt het bureau bovendien 'niet gefundeerd': onduidelijk wat de raming precies dekt.

Provincie Noord-Holland

De provincie stortte in tranches in totaal € 40 mln kapitaal in Regionale Ontwikkelingsmaatschappij InWest (opgericht 2021, provincie heeft een derde van de 50,1% regionale aandelen). De Randstedelijke Rekenkamer concludeert dat er geen overkoepelende visie op het regionaal economisch beleid bestaat, waardoor de doelen van betrokken organisaties niet altijd goed op elkaar aansluiten. Niet alle deelnemende gemeenten dragen bovendien een exploitatiesubsidie bij.

Gemeente Oss

In 2022 verstrekte de gemeente ruim € 23,6 mln subsidie aan 151 partijen, bijna 6% van alle gemeentelijke uitgaven, maar het subsidiebeleid is sindsdien niet structureel geëvalueerd: 80% van de 37 geldende regelingen dateert uit 2007. De Rekenkamer Oss concludeert dat de meeste van zeven aanbevelingen uit eerdere onderzoeken (2006, 2009) over sturing en dossiervorming 'na 2009 niet verder opgevolgd' zijn. Voor een subsidie van € 201.032 aan een welzijnsorganisatie kon zelfs geen budgetovereenkomst worden teruggevonden.

Gemeente Ede

De raad stemde in met een structurele subsidie van € 580.000 per jaar voor de exploitatie van cultuurproject FRISO in de voormalige Johan Willem Frisokazerne. De financiële onderbouwing, met de aannames over bezoekersaantallen en opbrengsten, is vertrouwelijk met de raad gedeeld en niet openbaar gemaakt. Het project is nog niet operationeel (oplevering eind 2027 verwacht), dus nog geen vaststaande misstand, wel een structurele verplichting zonder openbare onderbouwing.

Stichting IKZ / gemeenten (Wbsrz-meldplicht)

Per 1 januari 2025 is Stichting IKZ een rechtspersoon met wettelijke taak onder de Wet bevorderen samenwerking en rechtmatige zorg (Wbsrz). Alle gemeenten zijn bij wet aangesloten en verplicht vermoedens van zorgfraude bij het IKZ te melden (was: convenant, vrijwillig). Zorgverzekeraars en zorgkantoren krijgen meer ruimte voor gegevensuitwisseling. Dit dicht deels de kloof die Pointer en IKZ zelf noemden: dalende gedeelde signalen door privacy-voorzichtigheid. Geen fraude-euro en nog geen publieke meting of de meldplicht de signalensteeg al heeft opgeleverd. Structurele verbetering van de informatieroute, parallel aan Wtza-poort (casus 913) die Wmo/Jeugd nog open laat

Min. van VWS (Wibz / winstuitkeringskader)

Na ABRvS Radiology Holland BV (22 okt. 2025: winstuitkeringsverbod inconsistent, EU-vestigingsvrijheid) zit het winstkader in een 'brede herbezinning' (Kamerstuk 36 686 nr. 7 e.v.). Opties: gedifferentieerd verbod, beperkte uitkering onder voorwaarden, of volledig verbod. Onderdaannemers blijven in de uitvoerings-AMvB standaard buiten het verbod; kabinet noemde volledig verbod voor onderaannemers 'te ingrijpend'. Parallel: openbare jaarverantwoording onderaannemers (maatregel 22) is de voorwaarde om winstuitstroom via de keten überhaupt te zien. Geen euro-besparing hier: structureel gat in de wet, kruislink met casus 704 (ketenvorming). Zonder zicht op omvang blijft maatregel 21 onbecijferd

Gemeenten regio Den Bosch (winstnorm zorginkoop)

FTM (apr. 2025): gemeenten in de regio Den Bosch voerden een contractuele winstnorm van max. 5% in voor zorgbedrijven; alles daarboven zou in de zorg geïnvesteerd moeten worden. Drie jaar later stelde FTM vast dat de norm niet voorkomt dat zorggeld alsnog weglekt: via dividend, of via andere kostenposten en holdings wanneer dividend wordt vermeden. Open bronnen noemen voorbeelden met tonnen dividend ondanks de norm. Geen landelijk euro-totaal; illustratie dat een winstplafond op papier zonder handhaving en zonder sluiten van sluiproutes (managementfee, huur aan eigen holding, onderaannemer-bv) weinig doet. Past bij maatregel 3 (winstuitkeringsverbod Wmo/PGB) en bij Wibz/stichting-bv (casus 704, ketenvorming)

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (ERTMS)

European Rail Traffic Management System (ERTMS): Rijks ICT-dashboard open data, peildatum 31 dec. 2025 (herbevestigd live 31 juli 2026). Initiële raming € 2.400 mln, actuele projectraming € 3.523 mln: oploop € 1.123 mln (+47%). Daadwerkelijk besteed op peildatum circa € 903 mln. Status: in uitvoering; geschatte einddatum eind 2031. Waarom oploop (openbaar): na de programmabeslissing 2019 is de uitrol herijkt naar kleinere stappen (tranches) om geleidelijk ervaring op te doen; tranche 1 kreeg extra scope (o.a. Zeeuwse lijn, noordelijke lijnen, Kijfhoek-Roosendaal-Belgische grens). Werken in tranches en scope-uitbreiding duwen de actuele raming omhoog; ProRail/IenW presenteren dat deels als 'groeipijn' die later moet besparen. Past bij mechanisme 909: start-scope en planning herijkt, raming loopt mee omhoog. verspilling = oploop actuele raming t.o.v. initieel (niet al uitgegeven). Grootste enkele ICT-overschrijding op het dashboard

Ministerie van IenW / Rijkswaterstaat (programma iCAS)

Programma iCAS (verkeersmanagement / iTEC-samenwerking met luchtverkeersleidingspartners): Rijks ICT-dashboard, peildatum 31 dec. 2025 (herbevestigd 31 juli 2026). Initiële raming € 152,55 mln, actueel € 355,26 mln: oploop € 202,71 mln (+133%). Daadwerkelijk besteed circa € 246,7 mln. Status: in uitvoering; geschatte einddatum begin 2029. Waarom oploop (deels openbaar): iCAS is een meerjarig, internationaal partnerschap voor een gedeeld verkeersmanagementplatform; Eurocontrol-LSSIP noemt vertragingen in 2023-2024 o.a. door schaarste aan controllers/capaciteit in de sector. Een volledige euro-uitsplitsing (scope vs. prijs vs. herijking) van de +133% staat (nog) niet in één openbaar AcICT-advies. Past bij mechanisme 909: complexe multi-partijen-ICT met oploop en vertraging. verspilling = oploop actuele raming t.o.v. initieel: te dure en trage vernieuwing van kritieke verkeers-ICT

Ministerie van Defensie (MOC Kustwacht)

Maritiem Operatiecentrum Kustwacht (MOC KW): Rijks ICT-dashboard, peildatum 31 dec. 2025 (herbevestigd 31 juli 2026). Initiële raming € 11,22 mln, actueel € 195,4 mln: oploop € 184,18 mln (+1.642%). Daadwerkelijk besteed circa € 111,8 mln. Status: in uitvoering; geschatte einddatum eind 2026. Waarom oploop (openbaar, 2017-2023): de € 11,2 mln was bij start geen volledige looptijd- of scope-raming (lopende aanbestedingen nog open). BIT (2018) waarschuwde hard: maatwerk-gebruikersinterface 'zeer onverstandig', geen projectbegroting per deelproject, te complexe releases. Daarna: scope zwaarder (uitgebreide Kustwacht-taken, professionalisering opsporing vermiste vliegtuigen, circa 40 extra werkplekken), extra ICT-beveiligingseisen (2020), corona-vertraging op locatie, en fors hogere huisvestingswensen (vastgoed + ICT samen van circa € 97 mln naar circa € 128 mln in Kamerbrief 2021/2022). Dashboard-reeks is de ICT-lijn; vastgoed zit deels in aparte potten. Kern van mechanisme 909: te rooskleurige start, BIT genegeerd op maatwerk, regie en scope liepen uit de hand. verspilling = oploop actuele ICT-raming t.o.v. de te krappe startwaarde

Ministerie van IenW (CHARM)

CHARM (Common Highways Agency Rijkswaterstaat Model): vernieuwing ICT in de verkeerscentrales van RWS (vervangt 26 systemen door DYNAC + maatwerkinterface DASB). Dashboard peil 31 dec. 2025: initieel € 34,08 mln, actueel € 155,98 mln, oploop € 121,9 mln (+358%), besteed circa € 137,9 mln. BIT/AcICT (13 apr. 2023, zelf gelezen): planning 2015 was oplevering 2018 voor € 34,5 mln; na heroriëntaties stond medio 2022 al € 169 mln op de begroting met gereduceerde functionaliteit. Waarom oploop (BIT, letterlijk): (A) stuurgroep/programmateam niet toegerust voor de complexiteit; (B) contract 2015 paste bij 'kant-en-klaar pakket' maar werd maatwerk, RWS stuurt te zwak op leverancier KTC; (C) beheer van DYNAC/DASB gebrekkig, lock-in (geen broncode, US-toegang tot data, AVG/BIO-risico); (D) geen terugvalscenario. Continuïteit van wegverkeersmanagement was volgens BIT niet geborgd. Dit is het harde anker van mechanisme 909 (kant-en-klaar verkocht, maatwerk geleverd, te zwakke regie). verspilling = oploop raming + jarenlange inefficiënte sturing op een te groot ICT-programma

Ministerie van IenW (LUV VTS)

LUV VTS (Landelijk en Uniform Vervangen Vessel Traffic Services, Rijkswaterstaat): Rijks ICT-dashboard, peildatum 31 dec. 2025 (herbevestigd 31 juli 2026). Initiële raming € 13 mln, actueel € 115,98 mln: oploop € 102,98 mln (+792%). Daadwerkelijk besteed circa € 40,6 mln. Status: in uitvoering; geschatte einddatum nov. 2029. Waarom oploop: openbare projecttoelichting noemt landelijke vervanging van radar- en verkeersbegeleidingsystemen in meerdere aanbestedingen en raakvlakken met corridor-gerichte bediening; een volledige oorzaken-uitsplitsing van de +792% is in nagelopen stukken (nog) niet gevonden. Aanwijzing regie (mechanisme 909): extreme oploop bij landelijke multi-aanbesteding is typisch voor scope die na start uitdijt en te krappe startwaarde. verspilling = oploop actuele raming t.o.v. initieel

Ministerie van OCW (Bekostigen vernieuwt)

Bekostigen vernieuwt! (voorheen Doorontwikkelen Applicatielandschap Bekostigen, OCW): Rijks ICT-dashboard, peildatum 31 dec. 2025 (herbevestigd 31 juli 2026). Initiële raming € 23,85 mln, actueel € 105,33 mln: oploop € 81,48 mln (+342%). Daadwerkelijk besteed circa € 49,8 mln. Status: in uitvoering; geschatte einddatum eind 2031. Waarom oploop: openbare oorzaken-uitsplitsing van deze oploop is (nog) niet in een nagelopen Kamerstuk of AcICT-advies gevonden; peiling is de dashboardreeks. Aanwijzing regie (mechanisme 909): +342% oploop over een lange looptijd past bij herijkingen zonder stopcultuur. verspilling = oploop actuele raming t.o.v. initieel

Hersteloperatie toeslagen (doorlooptijden)

De operatie is verbeterd en versneld, maar wettelijke termijnen worden veelal niet gehaald: UHT betaalde cumulatief ruim € 59 mln aan dwangsommen wegens te laat beslissen (50.524 ingebrekestellingen). Elke maand vertraging houdt het apparaat langer in de lucht én laat gedupeerden langer wachten. verspilling = de dwangsommen: kasgeld met nul maatschappelijk product (geen snellere hersteluitkering, alleen boete voor te laat beslissen)

Logius

Herbouw Digipoort (berichtenverkeer overheid-bedrijfsleven): oorspronkelijk geraamd op circa € 28 mln, door Logius bijgesteld naar circa € 81 mln (bouw + migratie), waarvan circa € 55 mln al besteed. AcICT (april 2025) adviseerde stil te leggen (onnodig complex, te duur); BZK legde dat advies naast zich neer en ging door. Klassieke ICT-overschrijding plus genegeerd rood advies: het geld is deels al weg en de rest loopt door. Past bij mechanisme 909: te complexe bouw, te zwakke stopcultuur bij de opdrachtgever. verspilling = oploop t.o.v. oorspronkelijke raming (€ 53 mln)

Ministerie van OCW (Moderniseren Examens)

Moderniseren Examens (OCW): Rijks ICT-dashboard, peildatum 31 dec. 2025 (herbevestigd 31 juli 2026). Initiële raming € 26,79 mln, actueel € 71,85 mln: oploop € 45,06 mln (+168%). Daadwerkelijk besteed circa € 47,2 mln. Status: in uitvoering; geschatte einddatum eind 2028. Waarom oploop: openbare oorzaken-uitsplitsing (nog) niet in nagelopen primaire stukken gevonden; peiling is de dashboardreeks. Aanwijzing regie (mechanisme 909): besteed al boven de initiële raming. verspilling = oploop actuele raming t.o.v. initieel

Min. van VWS / CIBG (Wtza-vergunningplicht)

Per 1 januari 2025 is de Wtza-vergunningplicht uitgebreid naar (vrijwel) alle Zvw- en Wlz-zorgaanbieders, ook met minder dan 11 zorgverleners; bestaande aanbieders kregen een vergunning van rechtswege. Solisten en aanbieders die uitsluitend Wmo-zorg of jeugdhulp verlenen blijven expliciet uitgezonderd. Dat is precies het gemeentelijke domein waar Malburgen (casus 838) en Rotterdam (casus 840) de grootste controleproblemen melden en waar Bibob-toetsing en Suwi-net-toegang nog ontbreken. De wetswerkronde dichte dus de Zvw/Wlz-mazen deels, maar liet de Wmo/Jeugd-mazen open. Geen eurobedrag: structureel gat in de toetredingsdrempel

SVB (pgb-trekkingsrecht)

De SVB beheert het trekkingsrecht-pgb voor Jeugdwet, Wmo en Wlz (Zvw loopt via zorgverzekeraars). Stand van de Uitvoering 2025: 103.000 budgethouders, 147.000 zorgverleners, 233.000 zorgovereenkomsten, totale bestedingen € 3,6 mrd. Dit is geen fraudebedrag maar de omvang van de geldstroom waaruit pgb-misbruik en -fraude putten. De SVB zelf wijst op complexiteit (vier wetten, twee IT-landschappen PGB1.0/PGB2.0, conflicterende arbeidswetgeving). In combinatie met casus 911 (bulkdata-weigering) en 151 (ontbrekend landelijk fraude-totaal) verklaart dit waarom de omvang van pgb-fraude structureel onmeetbaar blijft

Rijk (ICT-projecten: gemiddelde overschrijding)

Structurele inefficiëntie in rijks-ICT: de gemiddelde kostenoverschrijding op grote ICT-projecten steeg van 21% (2023) naar 45% (2025), terwijl het aantal grote projecten bijna verdubbelde (dossier Digitale Zwarte Gat / Delta Instituut o.b.v. JBR). Dat is geen één project, maar het stelsel: te optimistisch ramen, doorgaan na rood advies, te weinig stopcultuur, te zwakke regie op leveranciers (mechanisme 909). De negen dashboard-cases (870-878) illustreren dat patroon met circa € 1,95 mrd oploop. verspilling hier = 0 als bedrag (voorkomt dubbeltelling met 905); de casus is de trend-indicator

Overheid (inhuur op beschikbaarheid i.p.v. resultaat)

Community-patroon (Tweakers Gathering, Reddit r/werkzaken, X): gedetacheerden en IT'ers melden structureel dat ze per dag of uur worden gefactureerd terwijl werk stokt op trage besluitvorming, afstemming en wachten; parallel noemen ambtenaren/consultants dat externe rapporten dienen om besluiten te legitimeren terwijl interne kennis al bestond (Tegenlicht-thread). Dit is inefficiëntie van de inzet-laag: dure externe capaciteit die deels leegloopt of geen extra output oplevert. Corroboratie boven drempel (meerdere onafhankelijke threads). Geen landelijk euro-bedrag: dat vraagt Woo op contractvorm (beschikbaarheid vs. resultaat) en facturatie vs. opgeleverd werk. Zie signalen SIG-2025-021/022, SIG-2026-010/012/013 en Woo 2026-013

Nederlandse gemeenten (Microsoft / vendor lock-in)

iBestuur/onderzoek onder 54 gemeenten (feb. 2025, ook Tweakers): slechts 5 van de 54 (9%) achten een overstap naar een andere kantoor/cloudleverancier haalbaar; de rest zit vast in Microsoft-afhankelijkheid (applicaties, Rijk-goedgekeurde cloud). 44% noemt prijsstijgingen expliciet als zorg. Inefficiëntie: zonder exitstrategie is er geen reële concurrentie, dus stijgende SaaS- en licentiekosten en dure inhuur om het ecosysteem draaiende te houden. Geen landelijk euro-totaal 'te veel betaald' in dit onderzoek; wel hard bewijs van structureel lock-in als mechanisme. Past bij maatregel exit-strategie (28) en inkoop-inefficiëntie

Rijk (negen grote ICT-projecten, dashboard-optelsom)

Optelsom van negen lopende of recent afgeronde overschrijdingen op het Rijks ICT-dashboard (live open data, scrape 31 juli 2026; peildata per project 31 dec. 2025 of later): ERTMS, iCAS, MOC Kustwacht, CHARM, LUV VTS, Bekostigen vernieuwt, Moderniseren Examens, Federatief Berichten Stelsel, Datafabriek (casus 870-878). Som initiële ramingen circa € 2,72 mrd; som actuele ramingen circa € 4,67 mrd; gezamenlijke oploop circa € 1,95 mrd. Dat is echte projectoverschrijding op openbare dashboardcijfers, geen fiscale derving. verspilling-veld 0: de oploop staat al bij 870-878 (elk hard); hier alleen de geaggregeerde lezing zonder dubbeltelling in de harde teller. Niet optellen met Digipoort/DSO/GrIT. Oorzaken per project: zie 870, 872, 873, 108; overige deels nog open. Mechanisme 909: te zwakke regie en te rooskleurige starts

Rijk (aftrek specifieke zorgkosten)

Aftrek specifieke zorgkosten: al in de 21-lijst 2023 met budgettair belang € 261 mln (casus 867). Het ambtelijk vervolgrapport 'Kansen voor lagere tarieven en beter beleid' (2025) en de evaluatie 2022: substantieel onjuist gebruik, naar schatting 39% van het bedrag aan opgegeven zorgkosten zou bij controle door de Belastingdienst worden gecorrigeerd. Dat is geen landelijk kas-lek van 39% × € 261 mln als vastgesteld verspillingsbedrag (controle dekt niet alles; schatting uit evaluatie), wél hard bewijs dat de regeling foutgevoelig en slecht handhaafbaar is

Rijk (fiscale regelingen, peil 2025)

Algemene Rekenkamer, Verantwoord belasten (4 nov. 2025): het budgettaire belang van fiscale regelingen is € 167 mrd (2025), waarvan op grond van beleidsevaluaties € 85 mrd als ondoelmatig of ondoeltreffend is gekwalificeerd. Actualisatie t.o.v. het ambtelijk rapport 2023 (€ 150 mrd totaal; € 30 mrd voor toen 21 negatief beoordeelde regelingen) en de Hoogrisicolijst 2026 (€ 89 mrd voor 53 negatief beoordeelde, casus 305). Budgettair belang is misgelopen of gemiste belastinginkomst, géén kasverspilling zoals bij te dure hotels. verspilling-veld blijft 0; de euro's staan in werkelijk/bedragPerJaar als derving, niet als 'over de balk'

Min. van Financiën (RRF-verantwoording)

Stand mei 2025: of de toen resterende € 2,9 mrd zou worden toegekend was onzeker; per geval kon max. € 600 mln korting volgen. Rekenkamer-oordeel: de minister heeft de verantwoordingsvereisten 'flink onderschat'. Zie casus 743 voor de stand na het 3e betaalverzoek (feb. 2026)

Ministerie van Defensie

F-35-programma: stijgende ramingen bij dalend aantal toestellen

Rijk / Gemeente Amsterdam (Zuidasdok)

Zuidasdok: beschikbaar budget € 4,3 mrd, kosten tot zomer 2025 € 5,4 mrd (tekort ruim € 1 mrd). Halfjaarrapportage H1 2025: mix van inflatie, markt en complexiteit in stedelijk gebied; besluit over fasering en financiering van de noordelijke tunnel uiterlijk eind 2026. Eerdere site-stand (raming € 1,9 mrd → ruim € 3 mrd) is door deze officiële halfjaarstand ingehaald

Rijk (externe inhuur / Roemernorm)

Rijksbrede externe inhuur daalde in 2025 naar € 3,27 mrd (13,1% van de personeelsuitgaven), de eerste daling in jaren (2024: € 3,67 mrd, 15,4%). De Roemernorm (10%) blijft overschreden: circa € 774 mln boven de norm in 2025 tegen circa € 1.286 mln in 2024 (herrekening o.b.v. JBR 2025). ICT-specialisten en tijdelijke projecten blijven de voornaamste drijfveren. Oude VWS-specifieke post (€ 1,26 mrd) is vervangen door dit rijksbrede, recentere cijfer

Ministerie van Defensie

Programma Grensverleggende IT (GrIT): herijking eind 2024 bracht circa € 360 mln meerkosten en drie jaar vertraging (einddatum eind 2030). 7e VGR: programmakosten +€ 101,3 mln t.o.v. de 6e. 8e VGR (april 2026, H2 2025): Private Cloud Platform vertraagd bij de leverancier; Defensie eist herstelplan en stelt dat de vertraging niet tot meerkosten mag leiden. De eerdere site-stand (budget € 450 mln / actueel € 910 mln) is een oudere raming; het lopende beeld is de herijkte meerjarenprogramma-scope. Past bij mechanisme 909: leverancier-vertraging + doorzetten ondanks kritisch AcICT

Rijk en decentrale overheden (inhuurtarieven)

Inhuurtarieven zijn gekoppeld aan het loongebouw in plaats van aan de marktprijs: de overheid betaalt tot 10% boven de actuele markt en profiteert zelden van dalende tarieven (Intelligence Group, 2024). Dit is overbetaling voor dezelfde externe capaciteit. Onderbouwde schatting Rijk: 10% van € 3,27 mrd inhuur (JBR 2025) = circa € 327 mln per jaar te veel; conservatiever 'honderden miljoenen' zonder volle 10% over de hele som. Decentraal (gemeenten/provincies) komt daar nog bij: de publieke sector-inhuur is groter dan alleen het Rijk, maar exacte totalen lopen uiteen

IND (dwangsommen)

De dwangsommen-teller: 2017 tot 2022 cumulatief ruim € 43 mln, daarna € 11,3 mln (2023), € 36,8 mln (2024) en circa € 79 mln (2025). Geld voor te laat beslissen, met nul maatschappelijk resultaat: elke euro is per definitie vermijdbaar

UWV

Bij UWV lag de sturing tijdens en na de coronaperiode sterk op tijdigheid en 'artsenproductiviteit', waardoor kwaliteitscontroles werden afgeschaald. Gevolg: fouten bij naar schatting 32.770 WIA-uitkeringen (2020-2024), plus 400 ten onrechte geweigerde en 1.600 ten onrechte toegekende uitkeringen. De Rekenkamer wijst dit uitdrukkelijk aan als een sturingskeuze, niet als een personeelstekort. UWV hercontroleert circa 43.000 tot 47.000 uitkeringen; te hoge uitkeringen hoeven niet te worden terugbetaald. Bij te lage uitkeringen acht de Rekenkamer een gemiddelde van circa € 2.745 bruto over de hele periode realistisch (uitschieters tot circa € 25.000). Bronnenronde scrapers 2026-07-30: Kamerstuk 26 448, nr. 848 (juli 2025) maakt € 66 mln vrij voor nabetalingen en € 53 mln voor de herstelorganisatie (samen € 119 mln). Dat is een budgettaire reservering, geen eindtotaal van alle te veel/te weinig betaalde bedragen; cumulatief te veel uitbetaald blijft open (Woo W8)

Logius (IT-fundament)

IT fundament Logius: Rijks ICT-dashboard (open data, peiling 2026-07-30) toont initiële raming circa € 0,03 mln en actuele raming € 50,6 mln (delta circa € 50,6 mln). De extreem lage startwaarde is vermoedelijk een placeholder of herijking in de feed; toch is de actuele raming een openbaar dashboardcijfer. Los van Digipoort-herbouw (casus 811). Bij publicatie van detailclaims dashboard + Logius/BZK-stukken checken

Zorgbedrijven in Malburgen, Arnhem (gecumuleerd)

In de Arnhemse wijk Malburgen zijn tussen de 782 en 848 zorgbedrijven actief (tellingen lopen uiteen), tegenover 5.599 in heel Arnhem: ruim 1 op de 7 Arnhemse zorgaanbieders in één wijk. Een zorgbedrijf starten vergt niet meer dan een KvK-inschrijving, ook zonder relevante diploma's. Het vaak herhaalde bedrag van € 2,3 tot 5,7 mln fraude per jaar in Arnhem is geen meting maar een naar inwonertal herleide extrapolatie van een cijfer dat het rapport aan de VNG toeschrijft; die toeschrijving houdt zelf geen stand (zie casus 842). De gemeente vorderde de afgelopen jaren gemiddeld € 300.000 per jaar daadwerkelijk terug

Dienst Toeslagen (stelselvolume)

Schaal van het toeslagenstelsel 2025: circa 6 miljoen huishoudens, ruim 8 miljoen toeslagen, waarde ruim € 21,5 mrd (officieel overzicht Dienst Toeslagen; Jaarrapportage 2025: 6,0 mln huishoudens bediend). Raming 2026: circa € 22 mrd. Dit is uitkeringsvolume, géén verspilling. Wel de schaal waarop apparaat, niet-gebruik en terugvorderingen draaien (zie casus 857 en maatregel 47). Apparaatskosten in euro blijven open (Woo W7)

Rijk (IT- en IV-personeel)

Medewerkers informatietechnologie en informatievoorziening bij het Rijk groeiden in 2025 met 5,5% naar 12.059 fte (2024: 11.434). Parallel blijft de inhuur van ICT-specialisten de voornaamste drijfveer boven de Roemernorm. Dit is geen verspillingsbedrag, wel schaalcontext: groei vaste IT-capaciteit én structurele externe ICT-inhuur tegelijk (JBR 2025-nieuws)

Rijk en uitvoeringsorganisaties (overbetalingspatroon)

Structureel patroon: de overheid betaalt voor vergelijkbare diensten structureel meer dan nodig, en accepteert dat. Drie hardere ankers: (1) COA-noodopvang circa 2× de reguliere prijs per bewoner (casus 720/721); (2) inhuurtarieven tot 10% boven de markt door koppeling aan het loongebouw, onderbouwde schatting ~€ 327 mln/jr op de rijksinhuur 2025 (casus 711); (3) crisis- en spoedinkoop (COA-aanbestedingsfouten € 655 mln, casus 724) zonder dat de meerprijs tot stopzetting leidt. Dit is kasverspilling via overbetaling, anders dan fiscale derving (zombie-beleid). Extrapolatie naar alle inkoop (€ 15+ mrd Rijk) is niet hard becijferd, maar het mechanisme (tijdsdruk, weinig concurrentie, acceptatie van premies) is overal hetzelfde

(Semi-)publieke sector (TenderNed flexibele arbeid)

In 2025 is via openbare TenderNed-aanbestedingen voor flexibele arbeid € 14,84 mrd aan contractwaarde gegund (2024: € 7,68 mrd), waarvan het Rijk € 5,35 mrd. Dit is meerjarige raamcontractwaarde, geen kasuitgave in één jaar, en onderhandse inhuur zit er niet in: de werkelijke markt is groter. Relevant als schaal van de inhuur-machine en als context bij overbetaling (casus 711) en Roemernorm (casus 1): de overheid koopt structureel massaal externe capaciteit in, en bij die volumes telt elk procent te veel hard door

Primair onderwijs (leraren, landelijk)

Basisschoolleraren besteden bij een voltijdsaanstelling gemiddeld 6 tot 8 uur per week aan administratie, hoger dan in VK, België en Australië (circa 4 uur). 32% overweegt een andere baan; voor 26% van die groep is administratie de belangrijkste reden. De Rekenkamer rekent voor dat 1 uur per week minder circa 2.250 fte zou vrijmaken. Onderbouwde schatting (niet in het rapport): 2.250 fte × gemiddelde beloning PO circa € 6.400/maand (Rijksoverheid/cao) ≈ € 173 mln bruto-beloning per jaar. Dat is géén verspillingsbedrag: administratie is deels nuttig, het is geen volledige werkgeverslast, en het rekenvoorbeeld geldt voor 1 uur van de 6 tot 8

Hersteloperatie toeslagen (routeverschillen en raming)

Officiële raming hersteloperatie blijft binnen het beschikbare budget van € 11,6 mrd (stand 2025). Een eerdere interne notitie (2024) noemde een mogelijke oploop tot € 14 mrd; die is niet de actuele begrotingsstand. Routeverschillen blijven relevant: SGH circa € 4.750 per dossier, Regieroute € 7.000, CWS € 30.000 (Kamerbrief-bijlage 2024); CWS stopte nieuwe aanvragen per okt. 2025. Zie maatregelen 40-41 en casus 776 (dwangsommen)

Hersteloperatie toeslagen (uitvoeringskosten)

Uitvoeringskosten-ratio: € 1,41 mrd aan gemaakte uitvoeringskosten, circa 24% van de gemaakte kosten; NOS becijferde eerder circa 30% apparaatskosten. Dit geld bereikt geen enkele gedupeerde

Hersteloperatie toeslagen (raming)

Kostenoploop van de hersteloperatie: oorspronkelijk begroot op € 310 mln, begin 2024 ruim € 7,2 mrd, actuele raming € 11,6 mrd. De compensatie zelf is terecht; de oploop zit in regeling-stapeling, vertraging en uitvoering

Onderaannemers in zorg en jeugdhulp

Zonder openbare jaarverantwoording van onderaannemers valt winstuitstroom niet te zien, laat staan te handhaven; de verplichte openbare jaarverantwoording loopt deels sinds 2025

Rijk (ministeries)

Ministers weten niet altijd hoeveel personeel nieuw beleid vergt: 'goed zicht ontbreekt' op tijdige aanstelling bij nieuwe wetten

Rijk (extern advies en inhuur, geaggregeerd)

De harde, recente noemer is de rijksbrede externe inhuur: € 3,27 mrd in 2025 (13,1%). Een apart, actueel euro-totaal 'alleen advies-/consultancybureaus' voor 2024 of 2025 is niet in een openbare JBR-tabel gevonden. Het Woo-besluit spendgegevens (2022) toonde voor zeven grote bureaus € 201,6 mln in het piekjaar 2022 (Big Four € 177 mln). De eerdere site-claim '€ 1 mrd adviesbureaus' is daarmee niet herleidbaar en hier vervangen door de JBR-inhuurnoot plus de Woo-2022-uitsplitsing

Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG)

Uitvoeringskosten per uitgekeerde euro schadevergoeding blijven hoog: IMG-jaarverslag 2025 reeks € 0,43 (2021), € 0,62 (2022), € 0,78 (2023), € 0,39 (2024), € 0,47 (2025). De vergoeding aan bewoners is terecht; de ratio meet de organisatie eromheen. Oudere site-claim 'afhandelkosten hoger dan de vergoeding' en een vast € 400 mln-bedrag zijn vervangen door deze accountantsgecontroleerde reeks (zie ook casus 773)

Rijksoverheid (totaal)

Rijksdienst groeide van 125.446 fte (2020) naar 160.016 fte (2025): +27,6% in vijf jaar

Provincies (12, gezamenlijk)

De twaalf provincies telden eind 2025 gezamenlijk 14.370 medewerkers (13.247,6 fte): een groei van 7,2% t.o.v. 2024, dat op zijn beurt al 4,1% groeide. De groei versnelt dus. Een output- of productiviteitsonderzoek zoals bij het Rijk bestaat voor provincies niet

Bedrijfsopvolgingsfaciliteit schenk-/erfbelasting (fiscale regeling)

Bedrijfsopvolgingsfaciliteit (BOR): CPB concludeert dat de vrijstelling 'in veel gevallen niet nodig' is (bij circa 75% van de overdrachten is er genoeg vrij vermogen om direct te betalen); budgettair belang steeg niettemin van € 525 mln (2023) naar € 709 mln

MKB-winstvrijstelling (fiscale regeling)

MKB-winstvrijstelling: zelfde 'beperkt doeltreffend'-oordeel als de zelfstandigenaftrek, maar hier groeit het budgettair belang juist door: van € 2.003 mln (2020) naar € 2.609 mln (2025), geen afbouw in zicht

Landbouwvrijstelling in de winstsfeer (fiscale regeling)

Landbouwvrijstelling: 'doeltreffend noch doelmatig' volgens SEO-evaluatie (advies: afschaffen), budgettair belang steeg niettemin van € 922 mln (2020) naar € 2.157 mln (2025); twee Kameramendementen tot afschaffing haalden geen meerderheid

Zelfstandigenaftrek (fiscale regeling)

Zelfstandigenaftrek: '(zeer) beperkt doeltreffend' volgens de eigen evaluatie, budgettair belang dalend van € 1.343 mln (2023) naar € 645 mln (2025) door een al lopende politieke afbouw: een regeling die wél wordt afgebouwd, in tegenstelling tot de meeste zombie-regelingen

Ministerie van Defensie

Over 2025: € 4,3 mrd aan fouten en onzekerheden doordat de aanbestedingsregels onvoldoende zijn gevolgd, waarvan € 3,6 mrd door ontbrekende toelichting. De Rekenkamer benadrukt dat dit géén verspild geld is: het snelgroeiende defensiebudget loopt de inkooporganisatie voorbij

Ministerie van Justitie en Veiligheid (agentschappen)

Agentschappen (DJI € 52,9 mln, JIO € 20,6 mln, CJIB € 16 mln) kochten in 2025 voor € 100,9 mln onrechtmatig in doordat de aanbestedingswet onvoldoende werd gevolgd (2024: € 125,9 mln). Onrechtmatig is niet hetzelfde als verspild

Rijksbegroting (onderuitputting)

Onderuitputting: € 7,8 mrd (2023, herzien) → € 6,0 mrd (2024) → € 4,6 mrd (2025): 2025 vormt een trendbreuk na jaren van stijging, tegen een langjarig gemiddelde van circa 1% van het deelplafond. Geen verdampt geld (schuift deels door via kasschuiven), wel structureel ramingsfalen

Hersteloperatie toeslagen (rechtmatigheid)

De Rekenkamer beoordeelde over 2025 € 79,5 mln aan uitgaven als fout of onzeker (ruim 14% van € 573,3 mln), vergelijkbaar met 13% in 2023 (€ 113,5 mln van € 862,1 mln). Hetzelfde patroon houdt aan. Haast zonder standaard-kader betaalt dubbel

Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG)

Hetzelfde patroon in een ander dossier: IMG's uitvoeringskosten per uitgekeerde euro schadevergoeding: € 0,43 (2021), € 0,62 (2022), € 0,78 (2023), € 0,39 (2024), € 0,47 (2025). De vergoeding aan bewoners is terecht; de ratio meet de organisatie eromheen

UHT (Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen)

Het herstel-apparaat is bijna vier keer zo groot als het apparaat dat de fout maakte: circa 2.277 fte bij de UHT (2024) tegen circa 600 medewerkers bij Belastingdienst/Toeslagen toen de affaire zich voltrok. Eind 2025 is dat 1.889 fte, een lichte daling nu de integrale beoordelingen bijna zijn afgerond, maar nog steeds ruim boven de vastgestelde formatie van 1.962 fte gedeeld door de oorspronkelijke 600

COA (capaciteitsbeleid)

Het COA becijferde zelf circa € 1 mrd besparing bij een stabiele capaciteit van 41.000 reguliere plekken ('penny wise, pound foolish'). De Rekenkamer betwijfelt of de begrote € 7.500 per opvangplek voor 2027 realistisch is; het CPB raamt juist + € 2,3 mrd (2027) en + € 1,8 mrd hogere asieluitgaven dan begroot

COA (dagprijzen opvang)

Officiële dagprijzen: € 91 per dag in reguliere opvang tegen € 184 per dag in noodopvang; de Rekenkamer bevestigt voor 2024 dezelfde verhouding op jaarbasis (€ 33.200 tegen € 67.400 per bewoner). Elke plek die nood in plaats van regulier wordt ingekocht kost het dubbele voor hetzelfde resultaat

Zorg- en jeugdhulpaanbieders (onderaannemers)

Het winstuitkeringsverbod geldt alleen voor hoofdaannemers: via stichting-bv-constructies keren onderaannemers wél winst uit. Een brancheanalyse (2026) geeft de eerste kwantificering: bv's die jeugdhulp uitbesteden boeken twee keer zo vaak een marge boven 10% als stichtingen die dat doen. Een uitspraak van de Raad van State (oktober 2025) opende de discussie over het hele winstuitkeringskader opnieuw; de wetgever erkent het gat, maar heeft nog altijd onvoldoende zicht op de omvang

Rijk (eigenwoningregeling)

Het ambtelijk vervolgrapport (2025) werkte twee becijferde afbouwscenario's voor de eigenwoningregeling uit: geleidelijke afbouw van de hypotheekrenteaftrek in 20 jaar (€ 9,3 mrd structureel) of verhoging van het eigenwoningforfait (€ 4,2 mrd structureel). Geen van beide is overgenomen in het coalitieakkoord 2026: dit zijn becijferde opties, geen besluiten

Rijk (116 fiscale regelingen, bijgewerkte telling)

Het aantal negatief beoordeelde regelingen groeide van 21 (juli 2023) naar 33 (oktober 2024), zonder dat er een bijgewerkt gezamenlijk budgettair-belangcijfer bij is gepubliceerd; het aantal nooit-geëvalueerde regelingen daalde van 43 via 33 (oktober 2024) naar 27 (juni 2025)

Rijk (zbo's, agentschappen, adviescolleges)

Kaderwet zbo's moest ordening brengen: bedoeld voor circa 75% van de zbo's, gold in 2012 onverkort voor minder dan 25%. Bijna tien jaar later is dat nauwelijks verbeterd: eind 2020 had nog maar 22% (30 van 139 organisaties) de wet volledig zonder uitzondering, en eind 2025 viel 51,7% van de 180 zbo's onder de Kaderwet terwijl de vijfjaarlijkse evaluatieplicht bij bijna de helft niet werd nageleefd

Gemeenten (342, gezamenlijk)

Eind 2024 waren 200.750 personen in dienst bij de 342 Nederlandse gemeenten: een groei van 4,6% t.o.v. 2023, een afvlakking na 5,6% groei het jaar daarvoor. Onduidelijk is of dit cijfer is gecorrigeerd voor gemeentelijke herindelingen en de decentralisaties van 2015 (Wmo/Jeugdwet); een output- of productiviteitsonderzoek zoals bij het Rijk bestaat voor gemeenten niet. Media noemen soms 'circa 190.000'; dat is lager dan de Personeelsmonitor 2024 en telt hier niet als vervanging

PGB-bemiddelingsbureaus (gecumuleerd)

PGB-fraude: uren gedeclareerd voor niet-geleverde zorg (patroon uit NZa/IKZ-jaarbeelden). Actualiteitsronde 2026-07-30: geen nieuw landelijk euro-totaal in een recentere NZa/IKZ-jaarbeeld-publicatie gevonden dat dit bedrag vervangt; wel structurele verzwaring van de meldplicht bij Stichting IKZ per 1 jan. 2025. Het € 1,2 mrd-veld is een eerdere schatting/trend, geen verse meting 2025. Versterking 2026-07-31: de SVB rapporteert € 3,6 mrd pgb-bestedingen (trekkingsrecht, 103.000 budgethouders); dat is de omvang van de pot, geen fraudecijfer. De Rekenkamer (2022) noemt pgb een steen des aanstoots (spookzorg, ronselen, moeilijk bewijsbaar door vaste maandbedragen) en stelde vast dat een IKZ-onderzoek naar pgb-fraude-omvang niet doorging omdat de SVB bulkdata weigerde. Hard-maken 2026-08-01: ondergrens met naam: Dolia Thuiszorg € 4,6 mln bewezen pgb-oplichting (hof 2026, casus 914) en gezinshuis Helder € 2,5 mln civiele terugvordering (casus 915); die losse vonnissen vervangen de landelijke schatting niet

Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden

Het moederkrediet van dijkversterkingsprogramma Sterke Lekdijk (55 km, Amerongen-Schoonhoven, HWBP) is in 2024 via begrotingswijziging bijgesteld naar € 565 mln (was € 550 mln, door de accountant zelf 'vooral technisch van aard' genoemd); bij het Startbesluit (2017) was € 376 mln geraamd, een stijging van € 189 mln. De maximale eigen bijdrage van HDSR is vastgesteld op € 105 mln; de laatste prognose komt al uit op € 100,1 mln, dus nog maar circa € 5 mln buffer. Zowel de accountant als een eerdere evaluatie relativeren zelf: de stijging komt grotendeels door landelijk bijgestelde HWBP-kostenkengetallen (2020) en inflatie, niet uitsluitend door het waterschap zelf. Het programma loopt door tot ten vroegste 2029.

Gemeente Rotterdam

Renovatie Museum Boijmans Van Beuningen: de raad keurde in 2021 een budget van € 223 mln goed (oorspronkelijk plan uit 2019: € 178 mln). In 2024 maakte het college bekend dat een nieuw ontwerp € 136 mln extra zou kosten, nadat een aanbesteding met slechts twee aanbieders tegen zeer hoge prijzen mislukte. Het uitvoeringskrediet is in december 2025 definitief vastgesteld op € 359,2 mln.

Gemeente Den Haag

Op het programma Zorg, welzijn, jeugd en volksgezondheid laten de jaarstukken 2024 een onderliggend tekort van € 29 mln zien, grotendeels toe te schrijven aan jeugdzorg. Het college dekte € 14 mln af met de eigen programmareserve, waardoor het resterende tekort in de jaarrekening op circa € 15 mln uitkomt. De jaarstukken wijten het tekort mede aan onvoldoende Rijksbudget.

Waterschap Noorderzijlvest

Voor de nieuwe rioolwaterzuivering bij Gaarkeuken (RWZI Westerkwartier, vervanging van de installaties in Zuidhorn en Marum) kondigde Waterschap Noorderzijlvest in 2018 een investering van € 40 mln aan. Nadat winnend aannemer Mobilis tijdens de aanbesteding 'extreme prijsstijgingen' door de oorlog in Oekraïne aanvoerde en een rechtszaak over de risicoverdeling verloor, ging het waterschap met een andere aannemer verder; de oplevering schoof op van zomer 2024 naar 2025. Met een aanvullend krediet van € 3,8 mln (besluit algemeen bestuur, 27 maart 2024) kwamen de totale kosten uit op € 66,9 mln: ruim 67% hoger dan het bedrag uit 2018.

Provincie Limburg

De accountant meldt dat de provincie in 2024 circa € 23,5 mln heeft afgewaardeerd op investeringen in verbonden partijen: € 11,4 mln op het Limburgs Energie Fonds (aandeelhouder van Mijnwater) en € 7,7 mln op de holding achter Maastricht Aachen Airport. Op basis van de eerste maandcijfers van 2025 waarschuwt de accountant dat een nieuwe afwaardering waarschijnlijk is.

Waterschap Vallei en Veluwe

Voor dijkversterking Grebbedijk (HWBP, circa 5,5 km tussen Wageningen en Rhenen) liep de kostenraming op van € 65 mln (SSK-raming, begroting 2024) naar circa € 75 mln (vergunningenontwerp), een stijging van € 10 mln door hogere kosten voor elektrisch materieel, langere engineeringsdoorlooptijd en realistischer ingeschatte natuurcompensatie. De eigen bijdrage van het waterschap is 10% (circa € 1 mln), de rest loopt via de HWBP-subsidie. De oplevering schuift twee jaar op, van eind 2027 naar eind 2029.

Waterschap Limburg

De voortgangsrapportage van het eigen Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP-WL) meldt meerkosten bij drie dijkversterkingsprojecten die nog in de planuitwerkingsfase zitten: Buggenum € 1,5 mln (grotendeels gedekt uit het programma-weerstandsvermogen), Well € 1,6 mln en Baarlo-Hout-Blerick € 2,1 mln, samen circa € 5,2 mln. Oorzaken: een bijna twee jaar langere planuitwerking dan bij de subsidiebeschikking voorzien, en een hoger uitvallende raming van het voorlopig ontwerp. Omdat de projecten nog niet zijn afgerond, kan de einduitkomst nog veranderen.

Provincie Zuid-Holland

De rechtbank Amsterdam oordeelde dat de provincie bij de aanbesteding van de Corbulotunnel (onderdeel van de RijnlandRoute) opzettelijk verzweeg dat het tunnelontwerp niet paste binnen het eigen bestemmingsplan. Aannemerscombinatie Comol5 eiste ruim € 40 mln schadevergoeding; de rechtbank kende € 5 mln toe plus bijna € 1 mln proceskosten. De provincie is in hoger beroep gegaan, dus het bedrag staat nog niet onherroepelijk vast.

Wetterskip Fryslân

Voor de planuitwerkingsfase van dijkversterking Koehool-Lauwersmeer (HWBP, totaalproject € 330 mln, eigen aandeel Wetterskip Fryslân 10%) bleek € 3,2 mln netto extra nodig, gedekt uit € 2,1 mln reserves en € 1,1 mln aanvullend krediet (besluit algemeen bestuur, 28 mei 2024). Oorzaken: strengere stikstof/Natura2000/UNESCO-regelgeving, hogere inflatie dan voorzien en meer bestuurlijke inzet voor gebiedsontwikkeling. Het waterschap meldt zelf dat het te verbeteren dijktraject inmiddels is teruggebracht van 47 naar 29 km, waardoor de totale projectkosten volgens het waterschap per saldo niet stijgen; in 2025 liep het gezamenlijke inrichtingsplan voor een 'groene dijk' met gebiedspartners echter vast zonder overeenstemming.

Gemeente Helmond

De accountant stelde voor het derde jaar op rij vast dat de gemeente EU-aanbestedingsplichtige inkopen niet volgens de juiste procedure aanbesteedt: een rechtmatigheidsfout van € 915.000 (2022), € 1,67 mln (2023) en € 1,65 mln (2024), na jaren van dalende cijfers weer oplopend. Hetzelfde accountantsverslag meldt daarnaast, zonder concreet bedrag, dubbele facturenbetalingen door fouten in het inkoopproces.

Gemeente Leeuwarden

Poppodium Neushoorn kon sinds de opening in 2016 niet rondkomen van de reguliere gemeentelijke subsidie. In 2024 kende de gemeente een incidentele subsidie van € 662.000 toe voor liquiditeit en apparatuur, plus een structurele verhoging van € 25.000 per jaar. Dit volgt op een eerder patroon: extra bijdragen van € 200.000 per jaar voor 2019-2021, destijds onderbouwd door bureau KplusV met de conclusie dat Neushoorn zonder die verhoging geen bestaansrecht had.

Gemeente Lelystad

Van het structurele armoedebudget van € 200.000 per jaar uit het raadsakkoord werd volgens het college maar € 59.000 daadwerkelijk ingezet: een structurele onderbesteding van € 141.000, deels uit dat budget en deels uit andere armoedebudgetten. Een later rekenkamerrapport bevestigt het mechanisme in algemene termen, zonder zelf een totaalbedrag te noemen.

Waterschap Aa en Maas

In de vastgestelde notulen van de Algemene Beschouwingen over de begroting 2025 meldt een dagelijks bestuurslid: 'Het heeft impact dat het HWBP, dat is uitgerekend op € 12,6 miljard, € 25 miljard lijkt te gaan kosten.' Voor Aa en Maas zelf steeg het jaarlijkse investeringsvolume van gemiddeld € 60 mln naar gemiddeld € 250 mln in de komende jaren (2025 alleen al circa € 285 mln, het grootste aandeel van alle waterschappen), als gevolg van de HWBP-solidariteitsbijdrage en de rioolwaterzuivering-investeringen; dit werd in dezelfde vergadering gekoppeld aan een fors hogere waterschapsbelasting voor 2025.

Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard

Kosten voor externe inhuur bij HHSK stegen van € 4,8 mln (2022) naar € 6,7 mln (2024); zzp-inhuur via het eigen inhuurloket groeide van € 2.018.767 (38 opdrachten, 2021) naar € 5.115.690 (74 opdrachten, 2024), vrijwel allemaal via een bemiddelend bureau of 'brokerconstructie'. Een eigen bestuurlijk doelmatigheidsonderzoek (art. 109a Waterschapswet) meldt dat extern juridisch advies waarschuwt dat die brokerconstructie mogelijk strijdig is met het aanbestedingsrecht (transparantie, gelijk speelveld). Het aandeel externe inhuur zelf (15-20% van de personeelslasten) wijkt overigens niet af van het sectorgemiddelde bij andere waterschappen.

Provincie Limburg

De provincie zegde circa € 190 mln aanvullende financiering toe aan drie noodlijdende deelnemingen (Brightlands Campus Greenport Venlo, Mijnwater, Maastricht Aachen Airport) zonder vooraf vastgestelde financiële grenzen of exitstrategie. De Zuidelijke Rekenkamer noemt dit 'open-einde regelingen' zonder harde grenzen voor toekomstige bijdragen; Gedeputeerde Staten namen de aanbevelingen over.

Gemeente Helmond

Grondexploitatie Brandevoort II heeft een boekwaarde van € 136,3 mln, gebaseerd op een raadsplan van jaren geleden waarvan de uitvoering enkele jaren geleden 'on hold' is gezet. De waardering wordt jaarlijks herzien op aannames uit dat verouderde plan, met jaarlijkse rentebijschrijving. De accountant zet vraagtekens bij de realiteitswaarde, zonder zelf een afboeking vast te stellen.

Gemeente Venlo

Twee toezichthouders in dienst bij Venlo houden namens zeven Noord-Limburgse gemeenten rechtmatigheidstoezicht op Wmo en Jeugdwet. Een gezamenlijk rekenkameronderzoek concludeert dat dit toezicht over 2023-2024 regiobreed slechts circa € 24.000 aan terugvordering opleverde en dat het de afgelopen jaren niet heeft geleid tot substantiële financiële opbrengsten of besparingen.

Zorgbedrijven met structureel hoge winst (Pointer-analyse)

Pointer (okt. 2024) analyseerde jaarrekeningen van zorgbedrijven: de groep met minstens drie jaar op rij ≥10% winst was sinds 2017 nooit kleiner dan 5% van de sector. Dividenduitkeringen stegen van minstens € 121 mln (2017-2019) naar bijna € 200 mln (2020-2022), waarvan ruim € 100 mln in 2022 (deels incidenteel, handvol zeer grote bedragen). Dit is gemeten uitstroom van publiek zorggeld naar aandeelhouders, geen bewezen fraude-totaal. Nov. 2024-scan (circa 7.000 aanbieders): 683 als mogelijke zorgcowboy gevlagd, waarvan 294 structureel >10% winst, 374 met dividenduitkering, 55 met IGJ-maatregel. De genaamde Pointerlijst ging in dec. 2024 offline wegens methodologische twijfel bij winst-% (casus 918); de dividend-aggregaten en 'nooit kleiner dan 5%'-vondst uit okt. 2024 blijven de euro-anker. verspilling-veld 0: cumulatief over drie jaar, overlapt ordegrootte casus 150. Parallel daalden IKZ-signalen (613 in 2019 naar 338 rond 2022/2023); IKZ: dat betekent niet minder fraude

Rijk (nieuwe wet- en regelgeving)

Nieuwe wet- en regelgeving laat de regeldruk voor bedrijven en burgers structureel oplopen: alleen al de 42 in 2024 getoetste voorstellen tellen op tot bijna € 170 mln (bedrijven) en ruim € 4 mln (burgers) aan structurele lasten; het ATR-jaarverslag 2025 komt op € 1,7 mrd structurele toename. In 43% van de gevallen adviseerde ATR negatief. De totale last is fors: PwC (juli 2026) raamt de nalevingskosten van wet- en regelgeving op € 16,8 mrd in 2024 (circa 1,5% van het bbp, waarvan ruim € 9 mrd bij het bedrijfsleven), de hoogste van alle 27 EU-landen als aandeel van de loonkosten en reëel 28% hoger dan in 2013, in meerdere sectoren sneller groeiend dan de arbeidsproductiviteit. Dit zijn nalevingskosten die de overheid oplegt, geen verspilde overheidsuitgave, en tellen daarom niet mee in de verspillingstellers; het PwC-cijfer is bovendien een modelmatige schatting (LLM-analyse van circa 19.000 taken in 923 beroepen)

Belastingdienst

Legacy-vervanging (COBOL) stagneert: raming circa € 300 mln, actuele stand circa € 460 mln. Actualiteitsronde 2026-07-30: geen nieuwere AcICT-eindcijfers die dit bedrag vervangen; legacy blijft een open risicopost naast de WIA-herstelproblemen bij uitvoeringsorganisaties. Past bij mechanisme 909: stagnerende modernisering, dure externe 'systeem-archeologen', te weinig eigen regie

UWV

Verouderde WW-/uitkeringssystemen: modernisering loopt jaren vast. Actualiteitsronde 2026-07-30: geen nieuwere, hardere AcICT- of UWV-jaartotalen gevonden die het bedrag hier vervangen; legacy-risico blijft lopend (zie ook WIA-sturingsproblemen, casus 844). Past bij mechanisme 909: jarenlange modernisering zonder grip, externe afhankelijkheid

Ministerie van BZK

Algemene Rekenkamer (SRV 2024): het ministerie van BZK zelf zat in 2024 op 21% externe inhuur, meer dan het dubbele van de Roemernorm (10%) die dezelfde minister rijksbreed moet bewaken. Rijksbreed bleef de inhuur op 15,4% (2024). De coördinerend minister op de norm overschrijdt die zelf structureel. Geen apart eurobedrag BZK-inhuur in de aangehaalde publicatie; mechanisme = normoverschrijding + voorbeeldwerking. Rijksbreed euro-overschrijding staat in casus 1 (JBR)

SSC-ICT (agentschap BZK)

Algemene Rekenkamer (SRV 2024 / VO BZK): SSC-ICT, de shared service voor rijks-ICT, zat in 2024 op 34% externe inhuur (Roemernorm 10%). De inhuur neemt nauwelijks af. Rekenkamer-deelonderzoek 'Sturing op inhuur bij Logius en SSC-ICT' (21 mei 2025): SSC-ICT bracht schijnzelfstandigen in 2024 terug van 182 naar 14, maar het inhuurpercentage blijft ver boven de norm. Structureel te dure flexibele schil op rijksbrede ICT. Geen los euro-totaal in de nieuwsbron; de verspilling is de normoverschrijding plus schijnzelfstandigheidsrisico

Logius (agentschap BZK)

Algemene Rekenkamer (Staat van de rijksverantwoording 2024 / VO BZK): Logius, de ICT-dienstverlener van het Rijk, zat in 2024 op 48% externe inhuur. De Roemernorm is 10%. De inhuur daalt nauwelijks, terwijl Logius voor tal van ministeries ICT-diensten levert. Structureel te veel externe inzet op kernwerk: duurder dan vast personeel, kennis lekt weg. Geen los euro-totaal Logius-inhuur in de aangehaalde Rekenkamer-publicatie; de verspilling is de aantoonbare overschrijding van de norm op agentschapsniveau. Zie ook Digipoort-overschrijding (casus 811) bij dezelfde organisatie

Nationaal Coördinator Groningen (NCG)

Versterkingsoperatie: herhaalde opnames en herbeoordelingen door externe bureaus. Het € 300 mln-veld is een eerdere ordegrootte-schatting van vermijdbare herhaalwerkzaamheden, geen verse eindafrekening 2025. Actualiteitsronde 2026-07-30: geen nieuwere harde totalen gevonden die dit naar beneden dwingen; patroon van herstel-industrie (dure tussenlagen) blijft

Provincie Utrecht

Recordinhuur externen (circa 23% van personeelsuitgaven): budget circa € 45 mln, werkelijk circa € 104 mln. Actualiteitsronde 2026-07-30: geen nieuwere provinciale inhuurmonitor met een vervangend jaartotaal gevonden; patroon sluit aan bij rijksbrede overschrijding Roemernorm en overbetaling via tariefsystematiek (casus 1, 711). bedragPerJaar = overschrijding t.o.v. eigen budget in het peiljaar (niet t.o.v. de Roemernorm 10%)

Dienst Toeslagen

Meer dan 500.000 huishoudens krijgen te maken met hoge terugvorderingen van meer dan € 500 (Eindrapport Toekomst Toeslagenstelsel); circa 23% van de toeslagontvangers krijgt überhaupt een terugvordering. Journalistieke weergaven noemen later exact 576.000 voor 2024, nog niet in dit onderzoek tot een primaire Kamerstuk-pagina herleid. Samen met niet-gebruik (casus 857) is dit het structurele stelselprobleem: complexiteit zorgt zowel voor misgelopen recht als voor terugvorderingsstress. Geen euro-totaal van alle terugvorderingen in de primaire bron

Gemeenten (SPUK-verantwoordingslast, voorbeelden)

VNG Magazine documenteert dat bij kleine SPUKs de verantwoordingslast het bedrag kan overschrijden: Ameland € 728 voor vroegsignalering alcohol onder een waslijst voorwaarden; IDO-bibliotheek € 3.539; Eindhoven € 8.000 over twee jaar voor fietsveiligheid schoolkinderen, waarbij de administratieve lasten 'tig maal over de kop' gingen. K80: kleine gemeenten maken dezelfde vaste verantwoordingskosten bij kleinere bedragen. Geen landelijk euro-totaal van die last; wel hard bewijs van het mechanisme. Kabinetslijn (10% korting bij omzetting naar fondsuitkeringen) erkent de last politiek, maar meet hem niet

Ministerie van BZK (Regio Deals)

Regio Deals: cumulatief circa € 1,65 mrd toegezegd (2017-2022), € 900 mln gereserveerd, in 2023 € 284,2 mln toegekend. De Algemene Rekenkamer (15 mei 2024) oordeelt dat de Deals niet vanzelfsprekend tot resultaten leiden: doelen te vaag, monitoring en sturing door de minister onvoldoende. Geen vastgesteld verspillingsbedrag: de kern is dat doelbereik niet is vast te stellen

Rijk naar gemeenten, provincies en GR'en (SPUKs)

In 2024 verstrekte het Rijk 185 specifieke uitkeringen (SPUKs) voor € 21,3 mrd aan medeoverheden. In 2017 waren dat nog 21 regelingen voor € 7,4 mrd: bijna negen keer meer potjes, bijna drie keer meer geld. Elke SPUK heeft eigen aanvraag- en verantwoordingslasten. Het Regeerprogramma wil ze in 2026 omzetten naar fondsuitkeringen met een 10% budgetkorting, expliciet om administratieve- en controlelasten te verlagen. De € 21,3 mrd is de geldstroom, geen gemeten verspilling; het lek (uren en controlekosten) is nog niet in euro's vastgesteld

Min. van BuZa (OS-programma's)

De hoge onvoorspelbaarheid van de asieltoerekening ondermijnt de kwaliteit en doelmatigheid van de ontwikkelingssamenwerking; de eerste OESO-DAC-aanbeveling roept Nederland op de effecten van fluctuerende asielkosten te beperken

Rijk (ODA-budget)

19% van de totale Nederlandse ODA-uitgaven ging in 2024 naar asielopvang in eigen land, met eerder het vooruitzicht van oploop naar meer dan 30%; sinds het Hoofdlijnenakkoord gemaximeerd op 10% vanaf 2027

Rijk (klimaatsubsidies, Porthos)

De doelmatigheidsnorm van de overheid zelf: de Rekenkamer beoordeelt CO2-opslag onder de Noordzee (Porthos, max. € 2,1 mrd subsidie toegezegd) als doelmatig omdat de subsidie onder de norm van € 300 per vermeden ton CO2 blijft

COA (inkoop en aanbesteding)

€ 655,2 mln onterecht besteed door aanbestedingsfouten (2024): € 283,4 mln niet Europees aanbesteed (o.a. schepen € 241,7 mln), € 258,0 mln wezenlijke wijziging, € 84,9 mln maverick buying. Steeg van € 359,3 mln in 2023 (+ 82% in één jaar): een structureel, niet incidenteel patroon. Actualiteitsronde 2026-07-30: Financiële verantwoording 2025 nog niet als vervangende openbare bron gebruikt

Opvangketen (doorstroom statushouders)

Eind 2024 verbleven ruim 18.000 statushouders in de COA-opvang, van wie circa 12.500 langer dan 14 weken, omdat zij niet doorstromen naar woningen. Elke zo bezette plek die via noodopvang moet worden bijgekocht kost de meerprijs van nood boven regulier. Actualiteitsronde 2026-07-30: geen nieuwere openbare eind-2025-telling in de nagelopen bronnen; cijfer blijft 2024-stand

COA (opvangkosten)

Noodopvang-premie blijft: Rekenkamer bevestigt voor 2024 € 33.200 regulier tegen € 67.400 noodopvang per bewoner per jaar (zelfde ordegrootte als 2023: € 30.400 vs. € 69.400). Totale opvangkosten stegen van € 1,6 mrd (2022) via € 2,7 mrd (2023) naar circa € 3,5 mrd (2024, COA). Elke plek die nood in plaats van regulier wordt ingekocht kost ongeveer het dubbele. Zie ook casus 721 (dagprijzen) en casus 1103 (stand 2025)

Rijk (alle ministeries)

Inkoopbeheer was in 2024 goed voor 27,5% van álle rijksbrede onvolkomenheden (telling); de Rekenkamer noemt in hetzelfde spoor minimaal € 1,6 mrd aan fouten en onzekerheden in de rechtmatigheid van verplichtingen (2024; was € 1,2 mrd in de eerdere jaargang). Actualiteitsronde 2026-07-30: geen nieuw rijksbreed 2025-totaal in dezelfde definitie gevonden; wél stegen de onrechtmatigheden bij verplichtingen in 2025 o.a. bij Defensie (€ 4,3 mrd fouten/onzekerheden, casus 823). Onrechtmatig is niet hetzelfde als verspild

Ministerie van BZK / Rijksvastgoedbedrijf

Bezetting rijkskantoren gedaald door hybride werken, maar de meters dalen 'licht' en de rekening blijft rond de € 1,2 mrd per jaar. Minder mensen op kantoor, dezelfde factuur: dat is structurele overcapaciteit. Exacte bezettingsgraad wordt niet gepubliceerd (Woo-traject). Actualiteitsronde 2026-07-30: geen nieuwere openbare reeks

Gemeenschappelijke regelingen (geaggregeerd)

€ 13,6 mrd aan lasten via gemeenschappelijke regelingen (2024), buiten het directe zicht van de raden

IT-dienstverleners (systeemintegrators)

Vendor lock-in bij grote IT-contracten

Strategiebureaus (o.a. reorganisatie-advies)

Strategisch advies bij reorganisaties en 'heroriëntaties'

Diverse ministeries

Ad-hoc adviesrapporten opgemaakt in Q4

Rijk (facilitair)

Kantoormeubilair-piek week 50 tot 52

Rijk (IT-inkoop)

December-golf vervanging werkende laptops/tablets

Rijksdiensten (geaggregeerd)

Q4-uitgavenpiek boven normaal bestedingsritme (indicatieve berekening o.b.v. het CBS-patroon, geen specifiek nagelezen stuk)

Jeugdzorg-aanbieders (patroon)

Ronselpraktijken: kwetsbare jongeren geworven om zorg te declareren

Gesubsidieerd adviesorgaan (voorbeeldprofiel)

Salarissen boven de balkenendenorm

Gesubsidieerde stichting (voorbeeldprofiel)

74% overhead op rijkssubsidie

UWV

Broker-marges externe IT-inhuur

Gemeente (anoniem, tip in onderzoek)

Uurvergoedingen Agile Coaches € 125+/uur

Gemeente Amsterdam

Vervanging Basisregistratie Personen (IT)

Provincie Gelderland

Subsidie-stapeling cultuurfondsen

Gemeente Haarlemmermeer

Nieuw stadhuis Haarlemmermeer: budget van € 57,5 mln (2020) naar minstens € 71,7 mln; een latere ontwerpfase meldt een verdere stijging richting € 75 mln

12 grote rijksuitvoeringsorganisaties

De Rekenkamer onderzocht de productiviteitsontwikkeling van 12 grote uitvoeringsorganisaties (samen € 9,6 mrd apparaatskosten, 2022) en kon voor slechts 6 daarvan een betrouwbaar productiviteitsbeeld vaststellen: stijgend bij Belastingdienst, IND, SVB en UWV, dalend bij CJIB en COA. De Rekenkamer waarschuwt zelf tegen één generieke productiviteitsmaatstaf: elke organisatie werkt in een eigen, complexe context

VNG / Ministerie van VWS

Nadat een nieuwsbericht in maart 2024 een bedrag van 'honderden miljoenen' aan Wmo-zorgfraude aan de VNG toeschreef, ontkende de VNG desgevraagd dit bedrag ooit genoemd te hebben; het kabinet antwoordde op Kamervragen de genoemde bedragen niet te herkennen. De precieze € 2,3 tot 5,7 mln-extrapolatie die later in het Malburgen-rapport voor Arnhem opdook (casus 838), is in geen enkel nagetrokken document teruggevonden

Gemeente Rotterdam

Rotterdam herkent hetzelfde patroon als Arnhem: ronselen van kwetsbare cliënten voor dure zorgvormen en zorgondernemingen die als dekmantel dienen voor witwassen. Malafide aanbieders blijven buiten beeld door als onderaannemer te werken of in meerdere gemeenten tegelijk actief te zijn. Kernbarrière: aanbiedersinformatie is versnipperd over 342 gemeenten, 31 zorgkantoren en 10 zorgverzekeraars zonder gekoppelde systemen. Rotterdam dringt bij het Rijk aan op een Wtza-aanpassing, Bibob-toetsing bij pgb-aanbieders en toegang tot Suwi-net, zoals gemeenten al hebben bij de Participatiewet

LCHD (René Derksen) / COA

Bemiddelaar LCHD kreeg voor € 436 mln aan COA-hotelcontracten (2022-2024); eigenaar keerde zichzelf ruim € 44 mln winst uit terwijl COA's eigen toets 'maatschappelijk verantwoorde' winst eiste. COA claimt nu € 184,7 mln schade, FIOD onderzoekt corruptie

Begrotingsfondsen (Klimaatfonds, Nationaal Groeifonds; het 'Stikstoffonds' bestaat niet meer)

Het wetsvoorstel voor het 'Stikstoffonds' is op 29 november 2024 ingetrokken (budget € 20,5 mrd loopt voortaan via de gewone LVVN-begroting). Het Nationaal Groeifonds is uitgefaseerd: rondes 4-5 vervallen (€ 6,8 mrd minder uitgaven); van € 1,46 mrd begroot in 2024 werd € 20,9 mln (1,4%) uitgegeven. De Rekenkamer noemt de onderliggende raming 'wensdenken'

Funderend onderwijs (trend reserves)

De trend is dalend: in het vo bleven na NPO-correctie in 2024 101 besturen over met samen € 304 mln bovenmatig (nieuwste jaargang); in het po daalde het mogelijk bovenmatig vermogen in 2024 met € 228 mln naar € 517 mln (na NPO-correctie). Samen circa € 821 mln, tegen € 1,14 mrd in 2022

Samenwerkingsverbanden passend onderwijs

133 van de 152 samenwerkingsverbanden hielden bij invoering van de signaleringswaarde een te hoge reserve aan; de bovenmatige spaarpotten daalden van € 116 mln naar € 59 mln (2023), maar bleven in 2024 op hetzelfde niveau staan: de daling is gestopt

Basis- en middelbare scholen (liquide middelen)

FTM: basis- en middelbaar onderwijs had eind 2023 € 8,25 mrd op de rekening staan (was € 7,8 mrd eind 2022). Nuance verplicht: liquide middelen zijn niet hetzelfde als bovenmatige reserve (€ 1,6 mrd eind 2022), want werkkapitaal hoort erbij

Jeugdzorgstelsel (landelijk)

Jeugdzorguitgaven groeiden van € 3,6 mrd (2015) naar geraamd € 5,76 mrd (2022) en € 8,1 mrd (2024), terwijl niet aantoonbaar meer zorg de jongere bereikte

Zorgsector (geneesmiddelen)

Naar schatting verdwijnt er voor meer dan € 100 mln per jaar aan ongebruikte geneesmiddelen in de prullenbak (400 kilo per dag), die niet mogen worden hergebruikt; een apotheekinzameling (2023) suggereert € 260 mln als ondergrens. Tekenend voor de zwakke herkomst: het klassieke cijfer van € 100 mln 'heeft ooit ergens gestaan' (2011) en is nooit degelijk onderzocht. Heruitgifte kan € 20 tot € 50 mln per jaar besparen

Openbaar Ministerie / zorgsector

De schattingen van de zorgfraude lopen wijd uiteen: de Rekenkamer noemde in 2013 € 2 à 3 mrd, het European Healthcare Fraud and Corruption Network in 2015 circa € 5,6 mrd, en het OM in 2024 € 10 mrd (10% van de € 100 mrd zorguitgaven). Geen van die ramingen is hard: VWS noemt de € 10 mrd niet goed onderbouwd en acht de omvang niet betrouwbaar vast te stellen, terwijl het OM-fraudeteam circa 20 zaken per jaar aankan. De bevinding is de kloof zelf: een grote, onzekere geschatte omvang tegenover minimale handhaving

Ministerie van Defensie

€ 36,3 mln aan verplichtingen voor Interim Management & Organisatieadvies onrechtmatig aangegaan via een overbruggingsovereenkomst (tolerantiegrens € 25 mln overschreden); daarnaast € 97 mln onrechtmatige inkopen via de escalatieprocedure. Onrechtmatig, niet aantoonbaar verspild

Ministerie van Buitenlandse Zaken

Na de overstap in 2024 op een nieuw financieel IT-systeem (SAP) was het beheer van € 14,9 mrd aan verplichtingen en € 1 mrd aan voorschotten niet op orde; de Rekenkamer maakte formeel bezwaar. Onbeheerd, niet aantoonbaar verdwenen geld

Provincie Zuid-Holland

De provincie begrootte € 25,2 mln voor externe inhuur in 2023; de werkelijke uitgave kwam uit op € 37,3 mln, een overschrijding van € 12,1 mln (49%). De provincie wijt dit aan krapte op de arbeidsmarkt: de eigen loonkosten bleven in hetzelfde jaar juist € 7,1 mln onder budget, wat wijst op onvervulde vacatures die met externe inhuur zijn opgevangen.

Gemeente Amstelveen

De raad stelde in 2021 € 12.050.000 beschikbaar voor uitbreiding van zwembad De Meerkamp, mede om de wachtlijst voor zwemlessen te verkleinen. In 2023 vroeg het college € 4.551.000 extra (totaal € 16.601.000, ruim 37% boven budget), deels door inflatie, deels doordat het bouwontwerp onvoldoende rekening hield met verduurzaming en verouderde installaties.

Gemeente Zaanstad

Zaanstad participeert voor € 4,25 mln in Warmtenetwerk Zaanstad B.V. (WNZ, opgericht 2018), met een voorziening van € 2,3 mln omdat de deelneming zelf maar op € 1,95 mln werd gewaardeerd. WNZ leed sinds de oprichting elk jaar verlies. De Rekenkamer Zaanstad concludeerde in 2023 dat de gemeente te weinig grip had op de deelneming en dat zij in 2018 bovendien de wettelijke EU-kennisgevingsplicht voor staatssteun vergat.

Provincie Drenthe

De provincie begrootte € 1 mln voor externe inhuur in 2023, maar gaf volgens de jaarrekening uiteindelijk € 1,8 mln uit, bijna het dubbele. De provincie wijt de overschrijding aan de moeite om vacatures te vervullen op een krappe arbeidsmarkt.

Provincie Drenthe

Acht maanden nadat de Noordelijke Rekenkamer concludeerde dat Groningen Airport Eelde geen zicht heeft op kostendekkende exploitatie, stemde Provinciale Staten in december 2023 in met een nieuwe subsidie van bijna € 23 mln over de periode 2024-2033 aan de luchthaven, bestemd voor niet-economische diensten van algemeen belang (brandweer, onderhoud, infrastructuur, beveiliging). Provincie Groningen droeg via hetzelfde besluit een vergelijkbaar bedrag bij.

Provincie Drenthe

De aandeelhouders van Groningen Airport Eelde, onder wie de provincies Drenthe en Groningen, investeerden op basis van een in 2016 opgestelde analyse in totaal € 46 mln in de luchthaven. De Noordelijke Rekenkamer concludeerde in 2023 dat die analyse te rooskleurig was en dat de luchthaven ook de komende jaren geen zicht heeft op kostendekkende exploitatie. Het bedrag is de gezamenlijke investering van alle aandeelhouders; Drenthe's eigen aandeel kon niet apart met een primaire bron worden bevestigd.

Gemeente Apeldoorn

Voorstel voor een nieuw zwembad in Apeldoorn-Noord: het eerder goedgekeurde 25-meterbad van € 24 mln werd voorafgaand aan de bouw vervangen door een groter 50-meterbad van € 40 mln, onderbouwd met snellere bevolkingsgroei en een tekort aan zwemwater. Dit is een scopewijziging vóór de uitvoering, geen geconstateerde overschrijding tijdens de bouw: omstreden of dit verspilling is of een te verdedigen capaciteitsuitbreiding. Oplevering gepland voor 2027.

DUO (Dienst Uitvoering Onderwijs)

Vernieuwing studiefinancieringssystemen: geraamd op € 37 mln, volgens AcICT € 19 tot € 29 mln duurder en circa acht jaar later opgeleverd dan gepland. Past bij mechanisme 909: te optimistische planning en kostenoverschrijding na AcICT-toets

Rijk / Rijkswaterstaat e.a. (ICT-leveranciers vs. opdrachtgever)

Mechanisme 'verkeerd verkocht + te zwakke regie'. BIT/AcICT over CHARM (2023, zelf gelezen): RWS ging in 2015 uit van een project om een kant-en-klaar softwarepakket met minimaal maatwerk te implementeren (raming € 34,5 mln, oplevering 2018); de keuze voor DYNAC/DASB bleek maatwerk, het contract paste daar niet bij, en RWS stuurde onvoldoende op leverancier KTC. Budget na heroriëntaties medio 2022 al € 169 mln met gereduceerde functionaliteit; dashboard peil eind 2025 nog steeds oploop (casus 873). Parallel MOC Kustwacht (casus 872): te krappe start, BIT waarschuwde voor maatwerk-UI, scope en beveiliging liepen op. De inefficiëntie zit aan twee kanten: leveranciers optimaliseren commercieel (scope, meerwerk, lock-in), de overheid faalt als scherpe opdrachtgever (te weinig technische regie, stopcultuur, contractbeheer). Geen persoons- of bureau-schandpaal: de handtekening ligt bij de overheid. verspilling-veld 0 (euro's staan in 873/872); dit is de structurele duiding. Zie SIG-2026-014

Rijk (fiscale regeling: giftenaftrek vennootschapsbelasting)

Giftenaftrek in de vennootschapsbelasting: budgettair belang € 10 mln (2023) in Tabel 4.1 (negatief beoordeeld). Parallelle IB-giftenaftrek (casus 864, € 440 mln) is groter; de Vpb-variant is later politiek aangepakt (zie Belastingplan-trajecten). Peil 2023 uit het ambtelijk rapport blijft het anker voor de 21-lijst

Rijk (fiscale regeling: MRB verlaagd tarief bestelauto ondernemers)

MRB verlaagd tarief bestelauto's van ondernemers: budgettair belang € 1.112 mln (2023) in Tabel 4.2 van het ambtelijk rapport (regelingen zonder duidelijke onderbouwing voor overheidsingrijpen; evaluatie SEO 2022). Het rapport noemt ook negatieve neveneffecten (klimaat, verschil particulier vs. ondernemer tot bijna € 100/maand). Budgettair belang is derving; afschaffing of versobering is politieke keuze

Rijk (fiscale regeling: aftrek geen of geringe eigenwoningschuld)

Aftrek wegens geen of geringe eigenwoningschuld (Wet Hillen e.d.): budgettair belang € 589 mln (2023) in Tabel 4.1 (negatief beoordeeld). Hoort bij de eigenwoning-cluster (zie casus 892 en 304). Budgettair belang is derving

Rijk (fiscale regeling: vrijstellingen energie-intensieve processen)

Vrijstellingen voor energie-intensieve processen (energiebelasting): budgettair belang € 129 mln (2023) in Tabel 4.1 (negatief beoordeeld). Onderdeel van de 21-lijst negatief geëvalueerde regelingen

Rijk (fiscale regeling: salderingsregeling energiebelasting)

Salderingsregeling (energiebelasting): budgettair belang € 230 mln (2023) in Tabel 4.1 (negatief beoordeeld). Zelfde zombie-mechanisme: evaluatie negatief, regeling loopt door tot politiek besluit over afbouw. Ook relevant voor dossier klimaatgeld (€/ton-discussie; zie ONDERZOEKSLIJST). Budgettair belang is derving

Rijk (fiscale regeling: verlaagd btw-tarief voedingsmiddelen en water)

Verlaagd btw-tarief voedingsmiddelen en water: grootste post in Tabel 4.1 van het ambtelijk rapport Aanpak fiscale regelingen (2023), budgettair belang € 7.914 mln in 2023. Negatief beoordeeld op doelmatigheid (gerichte alternatieven zouden goedkoper hetzelfde doel kunnen dienen); doeltreffendheid is wél positief (lage btw bereikt wel lagere prijzen). Miljoenennota-reeks (bron 311): doorgegroeid naar circa € 9.784 mln in 2025. Budgettair belang is derving, geen kasfout; afschaffing is een politieke keuze. Zie ook de cluster-samenvatting in casus 302

Rijk (fiscale regeling: verlaagd btw-tarief logiesverstrekking)

Verlaagd btw-tarief logiesverstrekking: budgettair belang € 915 mln (2023) in Tabel 4.1 (negatief beoordeeld). Deels al politiek in beweging (zie onderzoekslijst); peil 2023 uit het ambtelijk rapport blijft de harde ankerstand hier

Rijk (fiscale regeling: eigenwoningregeling)

Eigenwoningregeling: budgettair belang € 6.686 mln (2023) in Tabel 4.1 (negatief beoordeeld). Latere ambtelijke opties (casus 304): afbouw hypotheekrenteaftrek in 20 jaar € 9,3 mrd structureel of hoger eigenwoningforfait € 4,2 mrd. Grote post binnen zombie-beleid; budgettair belang is derving. Geen verspilling-veld: politieke herverdeling, geen bewezen 'over de balk'

Rijk (fiscale regeling: belastingvermindering energiebelasting per aansluiting)

Belastingvermindering per aansluiting (energiebelasting): budgettair belang € 6.408 mln (2023) in Tabel 4.1 van het ambtelijk rapport Aanpak fiscale regelingen (negatief op doelmatigheid en/of doeltreffendheid). Een van de drie grote posten binnen de toenmalige € 30 mrd-groep. Budgettair belang is derving, geen kasfout; afschaffing of aanpassing is een politieke keuze

Rijk (fiscale regeling: aftrek specifieke zorgkosten)

Aftrek specifieke zorgkosten: budgettair belang € 261 mln (2023) in de 21-lijst van negatief beoordeelde regelingen. Versterking 2026-07-31: het ambtelijk vervolgrapport (2025) citeert de evaluatie 2022: naar schatting 39% van het bedrag aan opgegeven zorgkosten zou bij controle door de Belastingdienst worden gecorrigeerd (substantieel onjuist gebruik). Dat onderbouwt de ondoelmatigheid/foutgevoeligheid; het is géén landelijk vastgesteld verspillingsbedrag van 39% × € 261 mln. Zie ook casus 888

Collectieve sector (CBS overheidsuitgaven)

CBS-overheidsuitgaven (tabel 84114NED): in 2023 lag het vierde kwartaal op € 118,6 mrd, circa 7,6% boven het gemiddelde van Q1–Q3 (€ 110,3 mrd). In 2022 was Q4 circa 12,3% boven dat kwartaalgemiddelde. Dit is een macro-patroon (potjes/decemberkoorts-hypothese), geen direct verspillingsbedrag: seizoen, beleid en eenmalige posten spelen mee. Bruikbaar als onderbouwing van het Q4-onderzoeksspoor (Woo W10), niet als optelsom in de scenario-teller

Rijk (fiscale regeling: MRB-kwarttarieven)

MRB-kwarttarieven: budgettair belang € 240 mln (2023) in de 21-lijst van negatief beoordeelde regelingen

Rijk (fiscale regeling: giftenaftrek inkomstenbelasting)

Giftenaftrek inkomstenbelasting: budgettair belang € 440 mln (2023) in de 21-lijst van negatief beoordeelde regelingen. De parallelle giftenaftrek in de vennootschapsbelasting is intussen geschrapt; deze IB-regeling loopt door

Rijk (fiscale regeling: inputvrijstelling elektriciteitsopwekking)

Inputvrijstelling voor elektriciteitsopwekking: budgettair belang € 798 mln (2023) in de 21-lijst van negatief beoordeelde regelingen

Rijk (fiscale regeling: verlaagd btw-tarief sierteelt)

Verlaagd btw-tarief sierteelt: budgettair belang € 290 mln (2023) in de 21-lijst van negatief beoordeelde regelingen. Zelfde zombie-mechanisme: negatieve evaluatie stopt de regeling niet vanzelf

Rijk (fiscale regeling: verlaagd btw-tarief personenvervoer)

Verlaagd btw-tarief personenvervoer: budgettair belang € 575 mln (2023) in de 21-lijst van negatief beoordeelde regelingen. Negatief op doelmatigheid en/of doeltreffendheid; afschaffing vergt een apart Kamerbesluit

Rijk (fiscale regeling: verlaagd btw-tarief arbeidsintensieve diensten)

Verlaagd btw-tarief arbeidsintensieve diensten: budgettair belang € 971 mln (2023) in de 21-lijst van negatief beoordeelde regelingen. Zelfde mechanisme als casus 858: negatieve evaluatie stopt de regeling niet vanzelf

Rijk (fiscale regeling: verlaagd btw-tarief geneesmiddelen en hulpmiddelen)

Verlaagd btw-tarief geneesmiddelen en hulpmiddelen: budgettair belang € 1.725 mln (2023) in de 21-lijst van negatief beoordeelde regelingen (Ambtelijk rapport Aanpak fiscale regelingen, Tabel 4.1). Negatief op doelmatigheid en/of doeltreffendheid; afschaffing vergt een apart Kamerbesluit. Budgettair belang is misgelopen belastinginkomst, geen kasfout

Begrotingsfondsen (eindejaarsmarge)

Reguliere begrotingen mogen maximaal 1% eindejaarsmarge meenemen; begrotingsfondsen kennen een eindejaarsmarge van 100%. Geld kan er dus onbeperkt in blijven hangen, buiten het jaarlijkse budgetrecht om

Rijk (samenstelling inhuur)

Van € 3,26 mrd rijksinhuur ging de grootste stroom, bijna € 1,5 mrd, naar IT-advies, detachering en intermediairs: structurele afhankelijkheid in plaats van piekopvang

Provincies (energietransitie)

Zeker € 60 mln in vier jaar naar adviesbureaus voor de energietransitie, verdeeld over 1.300 opdrachten; beleidsmedewerkersfuncties feitelijk vervuld door adviesbureaus, VNG herkent de afhankelijkheidsrelatie. Actualiteitsronde 2026-07-30: geen nieuwere landelijke optelling; dit blijft een ondergrens (alleen wat Nieuwsuur telde), de werkelijke adviesstroom is groter

Jeugdhulpsector (landelijk)

Circa twee derde van de jeugdhulpaanbieders werkt in hoofd-/onderaannemerconstructies; gemiddelde marge hoofdaannemer 6,6% (meeste marges tussen 5% en 10%); naar schatting 5 tot 10% van de sectoromzet loopt via deze keten, stijgend

Rijk (116 fiscale regelingen)

Van 116 fiscale regelingen (€ 150 mrd/jaar) is er van 11 aangetoond dat ze efficiënt bijdragen aan hun doel; 43 hebben geen evaluatierapport. Let op: budgettair belang is misgelopen of gemiste belastinginkomst, géén kasverspilling zoals bij te dure hotels of inhuur boven de markt. Afschaffen van btw-kortingen of aftrekposten is een politieke herverdelingskeuze, geen bewijs dat er ergens € 150 mrd 'over de balk' ging

Crisis- & logistiekbureaus (noodopvang)

Interim-crisismanagement en advies rond noodopvang

Provincies (geaggregeerd)

Decemberuitgaven boven lineair ritme

Gemeente (casus in verificatie)

Kantoormeubilair December-spike

Rijk / Rijkswaterstaat (i.s.m. Vlaanderen)

Nieuwe Sluis Terneuzen (grensoverschrijdend project): vertraging in de oplevering (gepland 2023, eind 2024) kost € 87,1 mln extra, bovenop een oorspronkelijk budget van € 935 mln (2016). Oorzaken: coronagerelateerd personeelstekort, PFAS-verontreiniging en onverwachte ondergrondse obstakels

Publieke uitvoeringsorganisaties (50 grootste)

Economen Moons en Van Veldhuizen berekenden dat de gewogen productiviteit van de 50 grootste uitvoeringsorganisaties tussen 2015 en 2021 met 9% daalde, terwijl het aantal voltijdsbanen 12% groeide en de productie maar 3% steeg. Hun eigen rekensom: bij gelijke tred met de best presterende organisaties waren circa 60.000 fte minder nodig geweest. Dit is een economenanalyse op zelf samengestelde data, geen officiële meting

Rijk (21 fiscale regelingen)

De 21 regelingen die negatief scoren op doelmatigheid en/of doeltreffendheid vertegenwoordigen samen € 30 mrd aan budgettair belang (2023); circa 70% zit in drie grote regelingen die deels wel werken (BTW-verlaagd-tarief voeding en water € 9,8 mrd in 2025, was € 7,9 mrd in 2023; eigenwoningregeling € 6,7 mrd; vermindering energiebelasting € 6,4 mrd). Van de 21 zijn er 7 óók negatief op doeltreffendheid (letterlijk genoemd op p. 21, direct vóór Tabel 4.1); de btw-voeding- en energiebelastingregeling horen daar niet bij (beide 'doeltreffend: ja'), de landbouwvrijstelling in de winstsfeer wel ('niet of beperkt doeltreffend én doelmatig'). Let op: een ander Kamerstuk noemt € 5,5 mrd structureel voor de eigenwoningregeling, dus schattingen lopen ook hier uiteen afhankelijk van welke sub-onderdelen worden meegeteld

Provincie Limburg / ProRail

Vernieuwing en elektrificatie Maaslijn: van een projectbudget van € 164 mln (besluit 2016) naar een geraamde € 358 mln (2023)

Waterschap Drents Overijsselse Delta

Dijkversterking Stadsdijken Zwolle: meer dan verdubbeld van een raming van € 125 mln naar € 300 mln (incl. € 57 mln onvoorzien). De dijkveiligheid zelf is een legitieme opgave; de stijging zit in materiaal, marktdruk en scope

Ministerie van LNV / RVO

€ 21 mln landbouwsubsidie uitgekeerd aan boeren die geen recht hadden op de geclaimde grond (met een tweede regeling € 22,8 mln onrechtmatig van bijna € 700 mln); de EU vordert terug bij de staat, maar in de praktijk niet bij de boeren

GGD Zeeland (gemeenschappelijke regeling, 13 Zeeuwse gemeenten)

Een eerdere reorganisatie naar 'zelfsturende teams' schrapte een management-tussenlaag en bespaarde over elf jaar € 1,5 mln, maar volgens directeur Joke Gaemers werkte het niet: op het eind stuurden twee managementleden 300 medewerkers aan en dreigde de GGD haar wettelijke taken niet meer te kunnen uitvoeren. De GGD vroeg de dertien Zeeuwse gemeenten om geld om de reorganisatie deels terug te draaien (2 managers, 6 teamcoördinatoren, 17,5 extra fte). Eind 2022 stemden elf van de dertien gemeenteraden voor (Vlissingen en Middelburg tegen): € 2.647.449 structureel per jaar, plus € 206.000 eenmalig voor 2023.

Provincie Gelderland

Omdat de aanbesteding van de OV-concessie Arnhem-Nijmegen door corona niet op tijd kon worden afgerond, verlengde de provincie de opdracht aan zittend vervoerder Hermes herhaaldelijk als 'noodconcessie' zonder marktwerking, bij een dienstregeling die op 92% van het niveau van 2019 bleef staan. Voor dit afgeschaalde aanbod moest de provincie in november 2022 in één keer € 46 mln extra beschikbaar stellen; de exploitatiebijdrage liep op van ruim € 43 mln (2021) naar circa € 104 mln begroot (2024).

Waterschap Rivierenland

Voor het nieuwe gemaal Boezembemaling Overwaard (Hardinxveld-Giessendam) koos het algemeen bestuur in 2019 een alternatief op basis van een globale, op kengetallen gebaseerde kostenraming; in januari 2020 bleek die raming bij uitwerking 'sterk toegenomen'. Voor het alternatief Groot-Ammers Sluis kwamen de voorziene kosten uit op € 65 mln, met een risicoreservering van 28% (€ 18 mln): totaal € 83 mln. De rekenkamercommissie concludeert dat de initiële raming 'te grof' was en onvoldoende rekening hield met de complexe infrastructurele omgeving (kruisingen met de A15, de Betuweroute en het spoor).

Waterschap Drents Overijsselse Delta

Voor de nieuwe slibgistings- en groengasinstallatie op RWZI Echten (levert groen gas voor circa 2.000 huishoudens) steeg het krediet van € 36,5 mln naar € 51,9 mln (+42%, besluit algemeen bestuur, november 2022), doordat het bestuur voor de duurzaamste en tegelijk duurste uitvoeringsvariant koos.

Gemeente Utrecht

Een raadsmotie van juli 2023 constateert dat de gemeente in 2022 werkte met een zelf vastgesteld uitgaveplafond voor externe inhuur van € 57,9 mln, terwijl de gerealiseerde inhuur met € 64,8 mln dat plafond ruim overschreed. Externe inhuur besloeg dat jaar 15,3% van de totale personeelskosten.

Waterschap Rivierenland

Ondanks een structureel budget van € 30 mln (zonne-energie, sinds 2015/2016) en € 2,5-3 mln (windenergie) haalde Waterschap Rivierenland zijn tussendoel van 40% energieneutraliteit in 2020 niet (uitkomst: 36,1%, intern zelfs 33%). Doelbereik in 2030 wordt op 66-87% geraamd, waarbij zelfs de bovengrens onwaarschijnlijk wordt geacht: hoofdoorzaak is netcongestie, meerdere geplande zonneparken staan 'on hold' bij gebrek aan aansluitcapaciteit van de netbeheerders. Een extern rekenkameronderzoek concludeert bovendien dat jaarrekening en bestuursrapportage geen prestatie-indicatoren bevatten, waardoor het algemeen bestuur zijn controlerende rol onvoldoende kan vervullen.

NZa / Taskforce Integriteit Zorg (landelijke handhaving)

Algemene Rekenkamer (2022): bestrijding van zorgfraude werkt in de praktijk niet of nauwelijks, ook bij de sterkste signalen. NZa legde in 2020 slechts 13 formele maatregelen op (inclusief fouten) en deed 0 bedrijfsbezoeken (2019: 2). In onderzochte casussen greep de NZa zelf niet in; pgb-signalen legde zij vaak bij voorbaat naast zich neer, terwijl de landsadvocaat (mei 2020) oordeelde dat de NZa wél bevoegd is. Een IKZ-onderzoek naar de omvang van pgb-fraude kon niet doorgaan omdat de SVB bulkgegevens weigerde. Zelfs als fraude wél werd aangetoond, stopte de fraudeur meestal niet of werd nauwelijks gehinderd (doorstart onder nieuwe naam). Geen euro-omvang in dit rapport als kaartcijfer; de vondst is de handhavingskloof zelf

Funderend onderwijs (schoolbesturen)

€ 1,62 mrd aan (mogelijk) bovenmatige reserves in 2022; € 1,14 mrd exclusief NPO-bestemmingsreserves; totaal publiek eigen vermogen circa € 7,31 mrd. Deels verklaarbaar: incidentele NPO-gelden waren door het lerarentekort niet te besteden

Rijk (alle ministeries)

€ 15,2 mrd per jaar aan inkoop van producten en diensten, gebundeld in 22 inkoopcategorieën (stand 2022). Actualiteitsronde 2026-07-30: geen nieuwer openbaar rijksbreed inkoopvolume in dezelfde definitie gevonden. Op dit volume telt overbetaling van enkele procenten al in de honderden miljoenen tot miljarden (zie casus 711 en 869); dat is de schaal, niet de bewezen verspilling

Gemeente Amersfoort

'Huis voor de Stad' (nieuw stadhuis): tweede kostenstijging in september 2022, € 10 mln extra bovenop een al eerder verhoogd budget, totaalbedrag € 118 mln. Toegeschreven aan stijgende bouw-, materiaal- en energiekosten. Het precieze aanvangsbudget uit 2019 is niet met een citeerbare bron vast te stellen

Jeugdhulpaanbieders (signaleringsonderzoek)

EY vond bij het toetsen van 'niet-integere bedrijfsvoering' 141 aanbieders (van 1.139 onderzocht, 2022) die de signaleringswaarde voor onderaannemerskosten overschreden (> 14,6% van de zorgopbrengsten); deze aanbieders betaalden samen € 60 mln aan onderaannemers, waarvan € 40,9 mln bij de 14 grootste

Big Four (Deloitte/EY/KPMG/PwC) en Berenschot/BCG/McKinsey bij het Rijk

Advies- en IT-opdrachten grote kantoren: € 201,6 mln in het piekjaar 2022, waarvan € 177,2 mln bij de Big Four alleen

Rijk (btw-inning)

Nederland liep in 2022 een btw-compliancegat van € 5,9 mrd (7,9%) mis: btw die bij volledige naleving geïnd zou zijn maar niet binnenkwam door niet-naleving (fraude, faillissementen, fouten). Dit is nadrukkelijk niet het veel grotere beleidsgat van € 72,4 mrd (bewuste vrijstellingen en lage tarieven), dat een politieke keuze is en geen lek. Het gaat om gemiste inkomsten, geen verspilde uitgave; Financiën schat het eigen compliancegat bovendien lager (circa 4,5%)

Nederlandse gezondheidszorg (stelsel)

Onderzoekers (IQ Healthcare/Radboudumc) schatten de 'faalkosten' in de zorg op circa € 23 mrd per jaar, een kwart van het toenmalige zorgbudget van € 92 mrd. Het gaat om vermijdbare ondoelmatigheid in vijf categorieën (administratieve lasten, gebrekkige coördinatie, overbehandeling, falende prijsstelling en fraude), niet om fraude alleen. De auteurs benadrukken zelf dat het geen bezuinigingsbedrag is: nulverspilling bestaat niet, maar er valt substantieel te winnen

Provincie Noord-Brabant

De provincie financiert sinds 2000 via de eigen Ontwikkelingsmaatschappij Ruimte voor Ruimte de sloop van leegstaande veestallen in ruil voor extra woningbouw. De oorspronkelijke terugverdienopgave van € 166,1 mln is toegenomen tot een prognose van € 280,8 mln (+69%) in 2031, mede doordat de regeling is verbreed naar andere sectoren. Gedeputeerde Staten betwisten een deel van de conclusies van de Zuidelijke Rekenkamer; de rekenkamer handhaaft haar oordeel dat sprake is van een feitelijke beleidswijziging.

Gemeente Emmen

Voor het zesde jaar op rij (sinds 2016) gaf de externe accountant een 'oordeel met beperking' op de rechtmatigheid van de jaarrekening door onrechtmatige aanbestedingscontracten: van € 2,1 mln (2016) opgelopen tot € 9,7 mln (2021). Genomen verbetermaatregelen hadden volgens de accountant in 2021 nog maar beperkt effect: een groot deel van de onrechtmatige contracten uit het voorgaande jaar was nog steeds onrechtmatig.

Gemeente Sittard-Geleen

De gemeente investeerde via haar volledige dochteronderneming Mijn Streekwarmte BV in warmtenetbedrijf Het Groene Net, samen met marktpartij EnNatuurlijk. Een onafhankelijk onderzoek (Berenschot, in opdracht van het college) concludeerde een nettoverlies van minstens € 4 mln en dat het college de raad structureel onvolledig had geïnformeerd. Het college bevestigde publiekelijk dat de financiële doelstellingen niet waren gehaald, maar wilde het project voortzetten.

Dienst Toeslagen / toeslagenstelsel

CPB (2025): structureel niet-gebruik van toeslagen. Huurtoeslag circa 12% van rechthebbende huishoudens in 2021 (ruim 196.000 huishoudens, circa € 246 mln niet aangevraagd); zorgtoeslag iets meer dan 12% van rechthebbende personen; kindgebonden budget 8,5% (circa € 139 mln). Dit is misgelopen recht bij burgers, geen 'verspild' kasgeld. Wel hetzelfde stelselprobleem als terugvorderingen: complexiteit zorgt dat geld het beoogde doel (ondersteuning van rechthebbenden) deels niet bereikt

Rijk (EV-stimulering)

Stimulering van elektrische auto's kostte de overheid circa € 535 tot € 736 per vermeden ton CO2, ruim boven de € 300-norm. Nuance: vanuit nationaal (maatschappelijk) perspectief kunnen de kosten per ton rond 2022-2024 negatief worden; beide perspectieven staan op de site

Gemeenten (jeugdhulpinkoop)

Het aantal gecontracteerde jeugdhulpaanbieders groeide van enkele honderden (2015) naar circa 6.000; elke relatie betekent een eigen contract-, declaratie- en verantwoordingsstroom

Zorgverzekeraars (gezamenlijk, Zvw/Wlz/aanvullende verzekering)

Zorgverzekeraars stelden in eigen fraudeonderzoek € 34,0 mln (2020) en € 17,3 mln (2021) daadwerkelijk bewezen fraude vast, vooral in wijkverpleging en ggz. Dit is aangetoonde fraude, geen schatting, maar dekt alleen wat onderzocht en bewezen werd; een recentere jaargang van dit rapport is niet gevonden

Zorgorganisaties in Twente (RIEC-casuïstiek 2017-2019)

Bij 22 zorgorganisaties in de regio Twente is via RIEC-onderzoek daadwerkelijk vastgestelde ondermijnende criminaliteit geconstateerd. Bij 15 van de 22 was hennepteelt het tweede verdienmodel naast de zorg: crimineel geld werd witgewassen via vastgoed dat aan cliënten werd verhuurd of als zorglocatie diende, en cliënten werden ingezet bij de teelt zelf. Een regionale steekproef, geen landelijk cijfer

Zorg-bv's met bovenmatige winst (patroon)

Zorgcowboys: honderden bedrijven met winstmarge >10% (FTM/Pointer-dossier). Het € 1 mrd-veld is een ordegrootte-schatting van het patroon, geen exacte meting 2025; latere NZa/IKZ-cijfers geven bewezen fraude lager, maar het mechanisme (publiek geld, te weinig controle, hoge winsten) houdt aan. Actualiteitsronde 2026-07-30: bedrag niet verlaagd zonder hardere ondergrens; liever een gelabelde hoge schatting dan een vals precies laag cijfer. Versterking 2026-08-01: Pointer-scan ~683 gevlagde aanbieders en dividend € 121→200 mln (casus 910) zijn de harde ondergrens-signalen; regionale winstnorm 5% (Den Bosch, casus 919) bleek onvoldoende; Wibz-herbezinning (casus 920) laat het stichting-bv-gat open

Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier

De dijkversterking Markermeerdijken (33 km Hoorn-Durgerdam, laatste nog lopende project van HWBP-2, uitgevoerd door de Alliantie Markermeerdijken van HHNK met Boskalis en VolkerWessels) is sinds 2015 sterk in kosten opgelopen: van € 315 mln (2015) via € 500 mln beschikbare rijkssubsidie (2018) naar een taakstellend budget van € 523,1 mln met een verwachte kostprijs van € 625 mln (2019/2020, circa € 19 mln per km tegen landelijk gemiddeld € 7 mln per km), mede door een beroepsprocedure bij de Raad van State. Het uiteindelijke overschrijdingsbedrag staat pas vast na oplevering (gepland tweede kwartaal 2027) en verrekening van de HWBP-subsidie.

Provincie Flevoland

De provincie maakte in 2020 samen met Gelderland en Overijssel gezamenlijk circa € 16 mln vrij voor de vervanging van digitale reisinformatieborden bij bushaltes, met een eigen aandeel van € 425.000. Leverancier Surtronic voltooide de opdracht niet; de overeenkomst eindigde eind 2023 van rechtswege. Jaren later staan in Flevoland nog altijd geen nieuwe borden; de drie provincies eisen een schadevergoeding die nog niet is afgerond.

Gemeente Emmen

Na de opening van dierenpark Wildlands in 2016 liepen de exploitatieverliezen snel op. In maart 2019 nam Emmen de resterende leningen van Rabobank en VolkerWessels over en werd enige financier. Per 31 december 2020 stond de gemeente voor € 71,6 mln aan leningen uit aan Wildlands, plus € 10 mln aandelenkapitaal. Een deel betreft in beginsel terugbetaalbare leningen; de gemeente draagt wel het volledige exploitatierisico van het park. Eind 2021 was het belang gedaald naar € 68,1 mln.

Rijksambtenaren (Werkonderzoek-respondenten)

In het Werkonderzoek 2019 (i.o.v. BZK, herhaald in 2022) is slechts 35% van de rijksambtenaren het eens dat er in hun team geen tijd wordt verspild, de laagst scorende van drie gemeten dimensies. Ondermaats presteren wordt in 42% van de gevallen gedoogd, oplopend tot twee derde als wegpromoveren wordt meegeteld. Leiderschapskwaliteit is de sterkste voorspeller van teamprestaties. Dit is zelfrapportage over beleving, geen harde outputmeting, en het onderzoek koppelt dit niet aan fte-groei

Gemeente Dordrecht

De herontwikkeling van het voormalige scheepswervengebied Stadswerven tot woonwijk kent al sinds 2009 een verliesvoorziening in de grondexploitatie. Volgens de eigen programmabegroting sloot de grondexploitatie Stadswerven per 1 januari 2019 af met een nadelig resultaat van € 53,8 mln, volledig afgedekt met een even grote verliesvoorziening uit de algemene reserve grondbedrijf. Een jaar later bedroeg de voorziening € 49,85 mln.

Provincie Gelderland

Rekenkamer Oost-Nederland, 'Zicht op subsidies' (oktober 2019): de provincie zet ongeveer een derde van haar middelen in via subsidies. Het zicht op doelbereik is beperkt: verbeterpunten uit evaluaties worden nauwelijks geïmplementeerd, sturingsinformatie is deels handwerk (foutgevoelig), en steekproeven op kleine subsidies (tot € 25.000, arrangement 1) werden niet jaarlijks uitgevoerd. Geen euro-totaal van 'verspilde' subsidie in het rapport: de kern is het doelmatigheids- en rechtmatigheidsrisico bij een grote geldstroom. Versterkt hetzelfde dossier als casus 8 (cultuurfondsen-voorbeeld)

Jeugdzorgstelsel (342 gemeenten)

Coördinatiekosten jeugdzorg naar schatting 29% van de middelen, ruim € 1 mrd per jaar (2018, brede definitie); de minister erkent dat een deel vermijdbaar is, maar becijfert niet welk deel

Wmo-stelsel (gemeenten)

Coördinatiekosten Wmo (begeleiding en beschermd wonen) naar schatting 25,4% van het budget, circa € 960 mln per jaar (2018, € 3,78 mrd budget, brede definitie): 5,2% apparaatskosten gemeenten, 18,9% apparaatskosten zorgaanbieders, plus 0,5% VWS/inspectie en 0,9% landelijke programma's. Dezelfde Berenschot-studie als het jeugdzorg-coördinatiecijfer (casus 701)

Gemeente Vlissingen

De gemeente rekende zich jarenlang rijk op verwachte winsten van de grondexploitatie Scheldekwartier; toen de crisis de woningverkoop deed stokken, bleef een schuld van € 124,5 mln over en vroeg Vlissingen in 2015 artikel 12-status aan (extra rijkssteun voor gemeenten die zelf niet meer rondkomen). De regeling die het Rijk en de gemeente eind 2018 troffen: € 85,6 mln rijksbijdrage over tien jaar (tot 2029) plus € 8 mln eenmalig voor infrastructuur, tegenover € 28,2 mln eigen bijdrage. In 2024 was van een naderend einde nog altijd geen sprake: stijgende jeugdzorgkosten en een aangekondigde rijkskorting houden de afhankelijkheid van artikel 12-steun in stand.

Rijk (fraude, meerdere domeinen)

De omvang van fraude met publiek geld is 'per definitie niet vast te stellen, in het beste geval een educated guess'. De Rekenkamer schatte in 2013 de belastingfraude op minimaal € 4 mrd, de zorgfraude op € 2 à 3 mrd en de uitkeringsfraude op circa € 1 mrd; de totale maatschappelijke schade door fraude is wel op € 18,5 mrd geschat. Ter contrast: de feitelijk geconstateerde uitkeringsfraude was € 153 mln (2011), gedaald naar € 137 mln (2015). De kloof tussen schatting en constatering is de bevinding

Gemeente Amsterdam (leidinggevenden / opleidingen bij bezuiniging)

Telegraaf/GeenStijl (jun. 2026): bij bezuinigingen op het apparaat stonden 60 tot 80 directeuren/afdelingshoofden gepland voor Clearfields AMT (Duitsland, ca. € 8700 p.p.; NS eerder klant). Na media-vragen onduidelijk of het doorging. Geen collegebesluit-totaal hard (60×8700 is ordegrootte, geen openbaar factuurpeil). verspilling 0 tot RIS/inkoop openbaar is. Patroon bezuinigen + top-opleiding parallel. Stelsel (935/848), geen personen

NZa (boetes najaar 2025 en jan. 2026)

Aanvulling op de openbare NZa-boetereeks (casus 917/impact). 6 nov. 2025: twee zorgaanbieders € 80.000 plus € 25.000 persoonlijk aan de bestuurder (ontbrekende zorgplannen/rapportages; geen loonstroken; bestuurder had moeten ingrijpen). 27 jan. 2026: zorgaanbieder € 100.000 plus bestuurder € 20.000 (onjuiste declaraties wijkverpleging, dubbel declareren, ontbrekende documenten). Samen € 225.000 aan boetes in deze twee berichten. verspilling 0: sancties, geen fraude-omvang. Hard bewijs dat wijkverpleging en administratie/declaratie structureel in het vizier blijven; pakkans blijft kleinschalig t.o.v. de schattingen in 150/151

Dolia Thuiszorg (drie broers, PGB)

Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden (1 april 2026, ECLI:NL:GHARL:2026:2031/2032): bewezen dat Dolia Thuiszorg ruim € 4,6 mln PGB-gelden frauduleus verkreeg (2014-2018) via valse facturen en oplichting. Inspectie SZW: maximaal 28,1% van de gefactureerde zorg kon geleverd zijn; personeelskosten 8 tot 11% van de omzet (normaal circa 71%). Verdeellijsten toonden welk deel van het pgb contant terugging naar budgethouders. Omzet circa € 8 mln; witwassen van € 7,8 mln (hele omzet vermengd). Celstraffen 34 en 46 maanden. Dit is één bewezen zaak, geen landelijk totaal; het illustreert het pgb-mechanisme (controle achteraf, contante verdeling, doorstart-risico) dat casus 151 als schatting landelijk trekt

Gemeente Ede

De nieuwbouw van de Koning Davidschool liep vertraging op doordat omwonenden beroepsprocedures voerden tot aan de Raad van State, onder meer over de natuurvergunning. Nadat het bestemmingsplan onherroepelijk kon worden, bleek de vertraging een onvoorziene kostenstijging van € 648.125 te hebben veroorzaakt door bouwkostenindexatie. Omwonenden bestrijden volgens lokale berichtgeving dat de vertraging aan hen ligt en wijzen op trage communicatie door de gemeente zelf.

Gemeente Ede

Het college onderzocht een verruiming van de culturele activiteiten bij het Openluchttheater. Omwonenden verzetten zich hiertegen vanwege geluids-, parkeer- en verkeershinder, waarna de benodigde juridische advisering en extra geluidsmetingen de gemeente € 152.000 kostten in 2026, los van het reguliere onderhoudsbudget van € 100.000 per jaar voor het monumentale theater. Of in latere jaren nog vervolgkosten ontstaan is nog onbekend.

Gemeente Ede

Bij de jaarrekeningcontrole 2025 kwam naar voren dat de gemeente definitief € 150.000 rijkssubsidie voor schoolventilatie (de SUVIS-regeling) is misgelopen doordat een school onder een verkeerde naam in het administratieve systeem stond geregistreerd. De accountant noemt dit een voorbeeld van een controlefunctie rond aanbestedingen en subsidieverantwoording die al meerdere jaren onvoldoende op orde is.

Gemeente Ede

Bij de jaarrekeningcontrole 2025 kon accountant PwC voor € 6 mln aan jeugdzorg- en Wmo-kosten niet vaststellen of voldoende was aangetoond dat de gedeclareerde zorg daadwerkelijk was geleverd. De gemeente moest in het voorjaar van 2026, vlak vóór de accountantsdeadline, zelf alsnog onderzoek doen naar de daadwerkelijke levering door zorgaanbieders; het college erkent dat het actieplan hiervoor niet tijdig is ingezet.

Rijk (individuele fiscale regelingen)

Actuele, per-regeling stand via de rijksfinanciën-tool van drie regelingen die al negatief zijn beoordeeld: landbouwvrijstelling € 1.351 mln (lager dan de € 2.157 mln uit de SEO-evaluatie, methodeverschil niet uitgezocht), MKB-winstvrijstelling € 2.566 mln (nagenoeg gelijk aan eerder gebruikte € 2.609 mln) en de bedrijfsopvolgingsfaciliteit (BOR) € 1.056 mln (hoger dan de € 709 mln uit 2023, consistent stijgende lijn). Los daarvan: hypotheekrenteaftrek (bruto, vóór de eigenwoningforfait-tegenpost) staat op € 11.272 mln, veruit de grootste losse post binnen de 53 negatief beoordeelde regelingen

Rijk (116 fiscale regelingen, bijgewerkte telling)

Het aantal negatief beoordeelde regelingen groeide verder naar 53 (van de 116), met voor het eerst sinds 2023 weer een bijgewerkt gezamenlijk budgettair belang: circa € 89 mrd (was € 30 mrd voor de oorspronkelijke 21 in 2023). De Rekenkamer noemt de hypotheekrenteaftrek en de landbouwvrijstelling zelf als voorbeelden van niet doeltreffende of ondoelmatige regelingen in deze groep

Zorgfamilie Almere / Flexibelzorg e.a. (witwasvonnis)

FTM (16 mei 2025) o.b.v. rechtbank: echtpaar schuldig aan witwassen van bijna € 1 mln; woningen Dubai en Almere verbeurd. OM legde tien jaar financiën bloot; herkomst van bijna € 1 mln uitgaven niet legaal verklaard. Zorgbedrijf Flexibelzorg: 2016-2017 circa € 380.000 omzet, minder dan € 60.000 personeelskosten, bijna € 150.000 contant gepind. Wirwar van KvK-namen (Flexibelzorg, Flexa Thuiszorg, Flexzorg) en familiebestuurders; link met Cura Zorg (deal OM). Vonnis: 6 maanden voorwaardelijk + 240 uur taakstraf (hoger beroep lopend). verspilling = bewezen witwasbedrag circa € 1 mln (één zaak). Mechanisme: zorg-bv als pinautomaat + doorstart-namen (SIG-019)

Victorie (Almelo) / gemeente Almelo (pgb en Wmo)

FTM (14 mei 2025) en rechtspraak: zorgbureau Victorie (beschermd wonen/pgb). Strafrecht: vrijspraak (mei 2025); OM kon geldstromen niet splitsen (gemeente, Menzis, J&V, SVB, particulier). Civiel/bestuurlijk eerder: gemeente vorderde circa € 1 mln; na faillissement (2020) slechts € 35.093 ontvangen. Casinobezoeken 703× (2016-2018), waarvan 115× met cliënten; € 1,9 mln uitgegeven, circa € 1,2 mln teruggestort. Winst 14%/24%/13% (2016-2018); geen contractuele winstnorm destijds. Hard: terugvorderingskloof en freispraken ondanks morele verontwaardiging. verspilling-veld 0 voor strafrecht (vrijspraak); civiele vordering deels mislukt. Sterkt maatregel 3 (controle vóóraf, winstnorm, bulkdata)

Provincie Zuid-Holland

De RijnlandRoute (N434 met Corbulotunnel, geopend juli 2024) kostte in totaal € 1,13 mrd, € 259 mln meer dan de in 2016 begrote € 870 mln. De provinciale bijdrage kwam uit op € 476 mln tegenover een eerdere raming van € 295 mln. Oorzaken: scopewijzigingen (fietsroute, busbaan, tijdelijke weg) en kostenstijgingen door de coronapandemie en de oorlog in Oekraïne.

Gemeente Amsterdam

Een gemeentemedewerker activeerde per ongeluk een functionaliteit in het nieuwe systeem AFIS, waardoor de uitbetaling van 677 facturen aan 583 leveranciers twee keer in gang werd gezet: circa € 21 mln dubbel betaald. Op het moment van berichtgeving was circa € 8 mln teruggestort en was de betrokken functionaliteit uitgeschakeld. Het incident volgde op een bredere betalingsachterstand van ruim € 200 mln in februari 2025, sinds de invoering van AFIS begin dat jaar.

Gezinshuis Helder / Excellent Care Cothen

Rechtbank oordeelde dat gezinshuis Helder (Cothen) een substantieel deel van de jeugdzorgvergoedingen niet aan zorg besteedde. Definitief: € 2,5 mln terugbetalen aan gemeente Wijk bij Duurstede (geen hoger beroep binnen de termijn; FTM 3 nov. 2025). Franchise-hoofdaannemer Driestroom was contractpartner en eveneens aangesproken. Holding-route hard gemeten in dezelfde zaak: dividend 2018-2019 ruim € 0,8 mln aan holding Excellent Care Cothen; omzet circa € 1 mln per jaar; huur aan eigen holding bijna € 0,2 mln per jaar. Dat is de sluiproute van SIG-2026-018 (huur/fee i.p.v. alleen dividend) en de franchise-onderaannemer van SIG-2026-022, met euro's. Moeder deed zich onterecht voor als universitair geschoold orthopedagoog. Harde civiele terugvordering, geen landelijk fraude-totaal

Gemeente Ede

De gemeente gunde de ontwikkeling van een nieuwe stadspas via een Europese aanbesteding aan Groupcard. Na het faillissement van dat bedrijf is de gemeente ruim € 135.000 gemeenschapsgeld kwijt, grotendeels subsidiegeld voor duurzaamheidsmaatregelen dat al was overgemaakt aan de derdengeldenstichting van Groupcard. Ede is een van de ruim 120 Nederlandse gemeenten die door dit faillissement zijn geraakt.

Provincie Zeeland

Als compensatie voor natuurverlies door verdieping van de vaargeul Westerschelde moest de provincie circa 300 hectare nieuwe estuariene natuur realiseren, met een oorspronkelijke deadline van 2010. Twintig jaar en bijna € 140 mln later concluderen wetenschappers dat het estuarium nog altijd ongezond is, terwijl de officiële provinciale voortgangsrapportage een positiever beeld schetst en het hoofddoel (minimaal 600 hectare) volgens de provincie zelf wél is gehaald (641 hectare).

IGJ / NZa / NLA / politie / gemeenten (gecombineerde actie)

NZa/IGJ e.a. (26 sept. 2025): onaangekondigde controles op 12 adressen in Amsterdam, Rotterdam en midden-Nederland. Doelwitten expliciet: uitzend- of bemiddelingsbureaus, financiële holdings én zorgaanbieders. Vermoeden van één netwerk over de hele keten: twijfelachtige EVC's en diploma's, onbetrouwbare detachering, 'eigen' zorgorganisaties met spookdeclaraties, ronselen van kwetsbaren voor criminaliteit. Geen eurobedrag of vonnis in dit bericht (lopend onderzoek). Hard feit: toezichthouders behandelen holdings + detacheerders + zorg-bv's als keten, niet als losse incidenten. Bevestigt SIG-2026-019 (netwerk/doorstart) en de holding-route van SIG-2026-018 zonder landelijk mrd-cijfer

NZa (boetes AYA Thuiszorg en Adhoc Zorg & Welzijn)

NZa (22 sept. 2025): AYA Thuiszorg B.V. € 59.000 boete plus € 3.500 persoonlijk aan de bestuurder (onvolledige, onjuiste en niet-actuele administratie; ontbrekende zorgplannen en loonstroken); Adhoc Zorg & Welzijn € 25.000 (onvoldoende medewerking bij nacontrole). Boetes, geen vastgesteld fraudebedrag. Samen met eerdere boetes (Stolmed € 420.000, Passion Health Care € 220.000 + € 66.000 persoonlijk) cumuleert de openbare NZa-reeks 2022-2025 tot € 793.500. Dat is handhaving, niet de omvang van de fraude: de NZa zelf noemt wijkverpleging al jaren de sector met de meeste signalen en bepleit strengere toetredingsdrempels. verspilling 0: boetes zijn sancties, geen weggelekt zorggeld

Ministerie van SZW (Datafabriek)

Datafabriek (SZW): Rijks ICT-dashboard, peildatum 3 feb. 2026 (herbevestigd scrape 31 juli 2026). Initiële raming € 30,13 mln, actueel € 76,48 mln: oploop € 46,35 mln (+154%). Daadwerkelijk besteed € 76,48 mln (hele actuele raming). Status: afgerond. Waarom oploop: openbare oorzaken-uitsplitsing (nog) niet in nagelopen primaire stukken gevonden; peiling is de dashboardreeks. Aanwijzing regie (mechanisme 909): afgerond project met +154% oploop en volledig uitgegeven. verspilling = oploop t.o.v. initiële raming; dit is uitgegeven geld

Ministerie van Defensie

Antidrone-radars (IRIS): contract van € 67,2 mln getekend vóór instemming Eerste Kamer; Rekenkamer merkt dit aan als schending van het budgetrecht

Belgische federale overheid (illustratie)

Belgische casus, zelfde mechanisme: raamovereenkomst geraamd op € 400.000 kostte € 10 mln; opdracht van € 55.000 groeide tot € 1,1 mln; consultant factureerde 310 uur in één maand. Illustratie van ontbrekende controle, telt niet mee in Nederlandse totalen

Klimaatfonds

Rekenkamer: geld uit het Klimaatfonds gehaald voor doelen zonder klimaateffect, o.a. € 500 mln voor verlaging energierekening en € 650 mln (3 jr) fossiele subsidie

Min. van SZW (Verwerving Datacenter)

Verwerving Datacenter (SZW): Rijks ICT-dashboard peil 2 apr. 2024, status afgerond. Initieel € 67,67 mln, actueel € 120,47 mln, oploop € 52,8 mln (+78%). Besteed circa € 119,4 mln. Hard afgerond project met gemeten oploop op het dashboard. Geen aparte oorzakenanalyse in de open data; wel bewijs dat ook 'afgeronde' rijks-ICT structureel boven startwaarde uitkomt

Gemeente Rotterdam

Oracle Fusion (ERP: financiën, inkoop, contracten, subsidies): collegebrief via RTV Rijnmond (1 juli 2026, herbevestigd): projectkosten van € 16 mln naar € 44,5 mln (bijna 3× begroot); livegang-deadline 2024 gemist. Extra operationele kosten na livegang: € 12 mln (eerste jaar), € 13 mln (volgend jaar), structureel circa € 7 mln/jr vanaf 2030. College erkent te optimistische raming, te weinig sturing en lastige samenwerking met Deloitte. Past bij mechanisme 909. verspilling = projectoverschrijding € 28,5 mln (hard uit collegebrief); structurele meerjarenlast is apart

Gemeente Rotterdam

Grondexploitatie Schiekadeblok: bij het vaststellen van de grondexploitatie in september 2024 werd in totaal € 47,4 mln afgewaardeerd op het gemeentelijk vastgoed, tegenover een marktwaarde van € 10,9 mln. De erfpachtdeal met een projectontwikkelaar dateert uit 2009; de Rekenkamer concludeerde eerder dat negatieve adviezen destijds werden genegeerd.

Gemeente Helmond

Bij de rechtmatigheidsverantwoording over 2024 stelde de accountant vast dat de gemeente voor € 1,13 mln aan investeringsbudgetten heeft overschreden zonder dit vooraf aan de raad voor te leggen, door de accountant expliciet 'niet acceptabel' genoemd. Een vergelijkbare, kleinere overschrijding (€ 0,7 mln) deed zich in 2023 voor, toen nog zonder die kwalificatie.

Hoogheemraadschap van Delfland

Bij de jaarrekeningcontrole 2024 constateerde de accountant voor het tweede jaar op rij dat Hoogheemraadschap van Delfland voor circa € 0,9 mln aan opdrachten onrechtmatig had aanbesteed (€ 0,7 mln Europese aanbestedingsregels, de rest eigen inkoopbeleid), door ontoereikend contractbeheer: goederen en diensten afgenomen onder een verkeerde raamovereenkomst, en contracten verlengd zonder verlengingsoptie. De onrechtmatigheid bleef binnen de goedkeuringstolerantie van 1% van de lasten (€ 3,2 mln), waardoor de accountant toch een goedkeurende controleverklaring afgaf.

Gemeente Den Haag

Tunnelplan Zwolsestraat-Gevers Deynootweg in Scheveningen: de raming liep op van € 10 mln bij het raadsbesluit in 2016, via € 26 mln (voorlopig ontwerp) naar minimaal € 51 mln eind 2022 en € 65 tot 75 mln in 2024. De raad schrapte het plan in 2024: de kosten stonden niet meer in verhouding tot het doel. De Rekenkamer Den Haag had al eerder tot heroverweging geadviseerd.

Waterschap Amstel, Gooi en Vecht

Na een mislukte ICT-overgang (najaar 2021) bij uitvoeringsorganisatie Waternet liep de achterstand in waterschapsbelasting bij AGV op van € 237 mln (januari 2023) naar € 653 mln (februari 2024, jaren 2022-2024). Bij ruim 25.000 huishoudens werd in 2022 het bedrag dubbel afgeschreven, in 2023 gingen 730 onterechte aanmaningen uit en de algemeen directeur vertrok na elf maanden. AGV leende in 2022 ruim € 100 mln kort en verhoogde de belasting voor 2024 met gemiddeld 35% (in de provincie Utrecht bijna 80%). Van 2022 tot april 2025 stond AGV onder verscherpt financieel toezicht van de provincies Noord-Holland en Utrecht wegens herhaalde overschrijding van de kasgeldlimiet; slechts 58% van de voorgenomen investeringen werd uitgevoerd.

Gemeente Dordrecht

Dordrecht reserveerde in 2021 € 9 mln (verkoopopbrengst Eneco-aandelen) om via een revolverend fonds € 40 mln aan verduurzaming van gemeentelijk vastgoed te bekostigen. De Rekenkamer Dordrecht concludeerde in 2024 dat een sluitende langetermijnstrategie ontbreekt, dat nooit is getoetst of het startbedrag toereikend is, dat het fonds niet wordt gemonitord en dat geen rekening wordt gehouden met stijgende energie- en bouwprijzen.

Rijk (box 2-tariefswijziging, anticipatie)

Algemene Rekenkamer, Verantwoord belasten (2025): anticipatie op de box 2-tariefsverhoging (2024) leidde tot circa € 5 mrd hogere dividendbelasting in 2023 dan geraamd en circa € 6 mrd hogere inkomstenbelasting in 2024 dan geraamd (samen circa € 11 mrd meevaller t.o.v. raming). Dit is géén verspilling: het is een raming-realisatiekloof. Relevant voor zombie/verantwoordingsdossier: zonder goede realisatiecijfers per maatregel ziet de Kamer gedragsreacties te laat. verspilling=0 bewust

Rijk (RRF-betaalverzoeken)

Nederland diende pas in mei 2024 zijn eerste RRF-betaalverzoek in (€ 1,3 mrd), als een van de laatste lidstaten. Actuele stand: casus 743 (€ 3,07 mrd van maximaal € 5,44 mrd ontvangen na het 3e betaalverzoek, feb. 2026). Deze post blijft als vroege waarschuwing / start van de achterstand; het lopende restant staat bij 743

UHT / Min. van Financiën (bezwaren herstel Toeslagen)

Hersteloperatie Toeslagen (stand najaar 2024, NRC o.b.v. Voortgangsrapportage): circa 12.500 bezwaren tegen UHT-besluiten; afhandeling stagneert (meer instroom dan uitstroom in mei-aug). Tot dan € 45 mln dwangsommen wegens te trage bezwaar-afhandeling; het ministerie verwachtte oploop tot € 157 mln. CWS (Berenschot): 4 tot 5 adviezen per week bij duizenden wachtenden, gemiddeld circa 2 jaar wachttijd. Dit is een eerdere peiling dan het latere cumulatief van ruim € 59 mln dwangsommen in casus 776; beide illustreren hetzelfde mechanisme: trage herstelroutes genereren structureel extra kasuitgaven

Rijk (transitiekosten ministeries)

Expertschatting, geen officiële eindafrekening: alleen al een naamswijziging van een ministerie kost naar schatting € 3 tot 5 mln; de oprichting van een nieuw ministerie loopt op tot in de tientallen miljoenen. De werkelijke transitiekosten zijn niet gepubliceerd (Woo-actie op de onderzoekslijst)

Kabinet-Schoof (departementale herindeling)

De secretarissen-generaal (onder wie toenmalig SG Dick Schoof) adviseerden de informateur expliciet: geen departementale herindelingen, want tijdrovend en kostbaar; vervolgens werden onder het kabinet-Schoof drie nieuwe ministeries gecreëerd

Thuiszorgbureau (geanonimiseerd tot vonnis)

Declaratiefraude Wmo-gelden

Zorgbureau (geanonimiseerd tot vonnis)

PGB-fraude en dividenduitkering

Ministerie van EZK / RVO

De Tegemoetkoming Energiekosten (TEK) voor het mkb kwam te laat: van € 1,4 mrd begroot is € 156 mln uitgegeven, waarvan circa € 100 mln wordt teruggevorderd omdat 95% van de bedrijven het voorschot (deels) onterecht kreeg. De regeling bereikte haar doel grotendeels niet

Gemeente Groningen

Vernieuwing van de ICT-systemen voor het sociaal domein (Participatiewet, Wmo, Jeugdwet): de aanbesteding in 2020 ging naar een relatief kleine, jonge softwareleverancier. De implementatie liep vanaf 2021 vast door een opeenstapeling van complexiteit en fouten, waarna het college het contract eind 2023 ontbond. De totale kosten liepen op tot € 6,2 mln, waarvan € 3,5 mln is afgeschreven op de algemene reserve.

Gemeente Helmond

Bij de door de raad herziene grondexploitatie van het EHAD-terrein bleken de aangenomen grondopbrengsten € 3,0 mln te hoog ingeschat: het terrein zat nog in een visiefase, zonder concreet plan. Een door het college ingeschakelde taxateur bevestigde dat de raming niet aansloot bij het vastgestelde programma van wonen en werken.

Gemeente Lelystad

De grondexploitatie Hanzepark is afgesloten met een verlies van € 8.372.617, grotendeels (€ 7,5 mln) gedekt door een eerder gevormde verliesvoorziening; het onvoorziene restant van ruim € 8 ton drukte direct op het jaarresultaat 2023. De nog lopende grondexploitatie Stationsgebied West laat in hetzelfde jaarverslag een tekort van € 5.876.000 zien, grotendeels gedekt uit de Reserve Ontwikkeling Stad.

Gemeente Alkmaar

De gemeente werd in juni 2023 slachtoffer van CEO-fraude: een fraudeur benaderde de financiële administratie onder een vervalste directeursidentiteit en liet via drie valse spoedfacturen in totaal € 236.243 overmaken, zonder dat interne controles dit op tijd signaleerden. Medio december 2023 was € 75.287 teruggestort. Het college bevestigde het incident in een raadsinformatiebrief met een verbeterplan voor het betaalproces.

Gemeente Hilversum

Zes jaar na het eerste rekenkameronderzoek naar gemeentelijk vastgoed (2017) concludeert een nazorgonderzoek dat de gemeente weliswaar vorderingen heeft gemaakt in vastgoedbeleid en -beheer, maar dat de raad nog altijd onvoldoende kan sturen op de doeltreffendheid en doelmatigheid van dat vastgoed. Het volledige nazorgrapport was niet als doorzoekbare tekst te raadplegen; de Rekenkamer citeert de hoofdconclusie zelf in haar jaarverslag.

Rijk / VNG (DSO)

Digitaal Stelsel Omgevingswet: > € 1 mrd ICT-kosten, vijf keer uitgesteld. Waarom oploop en uitstel (openbaar): BIT/AcICT waarschuwden herhaaldelijk voor te veel complexiteit (o.a. tienduizenden begrippen, duizenden bronnen, vragenbomen, metadata); wet- en regelgeving was te onduidelijk voor bouw; lokale overheden liepen achter op koppelingen; standaarden voor omgevingsdocumenten kwamen te laat. Dashboard-reeks (peil 31 dec. 2025): initieel € 104,07 mln / actueel € 238,2 mln (oploop € 134,1 mln, +129%; besteed circa € 226 mln) is de rijks-softwarecomponent, niet de volledige stelselkosten. De > € 1 mrd-band uit AcICT/Kamer blijft het overkoepelende anker. Past bij mechanisme 909: te complex gebouwd, rood licht genegeerd, regie faalde

Gemeente Den Haag

Amare (Spuiforum): cultuurcomplex van € 170-177 mln naar € 520 mln; raadsenquête concludeert dat 'bijna alles is misgegaan'

COA

Noodopvang cruiseschepen Tallink: raming circa € 150 mln, werkelijke kosten circa € 340 mln. Afgeronde crisis-inkoop; blijft als illustratie van het noodopvang-premiepatroon (zie casus 720/721). Actualiteitsronde 2026-07-30: geen nieuwere eindafrekening die deze bedragen wijzigt

Malafide GGZ-/thuiszorg-bv (geanonimiseerd)

Declaratiefraude + dividenduitkering, bv na ontdekking heropgericht

Gemeente Apeldoorn

Interne controle op aanbestedingen bij raamovereenkomsten voor externe inhuur leverde over verslagjaar 2022 een foutbedrag op van ruim € 5,8 mln: de werkelijke uitgaven overschreden herhaaldelijk de gecommuniceerde maximale opdrachtwaarde, zonder dat opnieuw werd aanbesteed. Het college gaf aan lopende contracten niet abrupt te kunnen beëindigen vanwege continuïteit en contractuele verplichtingen. Bevestigd door de eigen rechtmatigheidsverantwoording in het jaarverslag 2022; hoeveel daarvan specifiek aan personeelsinhuur toe te schrijven is, staat niet hard vast.

Provincie Flevoland

Ook over boekjaar 2022, het vijfde jaar op rij, meldde de provincie dat voor € 2,8 mln aan opdrachten was gegund zonder de verplichte Europese aanbesteding, ondanks eerdere toezeggingen om het inkoopproces te verbeteren. Vanaf boekjaar 2023 verschoof de rechtmatigheidsverantwoording landelijk van de accountant naar het college zelf, waardoor een vergelijkbaar extern geverifieerd cijfer voor latere jaren niet beschikbaar is.

Gemeente Helmond

Bij de nieuwbouw van stadskantoor Huis voor de Stad meldde het college in 2022 een stijging van de bouwkosten met € 1,57 mln bovenop het krediet uit 2019. Het grootste deel (€ 1,26 mln) schreef het college toe aan wereldwijde materiaalprijsstijgingen; € 311.000 kwam voort uit vertraging door een kort geding in de eigen aanbestedingsprocedure.

Gemeente Utrecht

In een handhavingsgeschil tussen buren nam het college jarenlang geen tijdige besluiten op bezwaarschriften en Woo-verzoeken, ondanks eerdere rechterlijke uitspraken en dwangsommen. De rechtbank stelde in juli 2022 vast dat op dat moment circa € 735.000 aan verbeurde dwangsommen liep in de handhavings- en vergunningzaken, plus circa € 195.000 in de onderliggende zaak zelf.

Provincie Groningen

Een gezamenlijk onderzoek van de Noordelijke Rekenkamer en Rekenkamer Groningen naar de Aanpak Ring Zuid concludeert dat de informatievoorziening aan Provinciale Staten structureel niet adequaat was vanaf het moment dat het project niet meer volgens planning verliep: de eigen rol van de projectorganisatie in de vertraging bleef buiten beeld, terwijl de verantwoordelijkheid volledig bij de aannemer werd gelegd. Gedeputeerde Staten betwisten dat de Staten niet adequaat zijn geïnformeerd; de rekenkamer handhaaft haar conclusie.

Provincie Groningen

De provincie sloot in 2016, zonder onafhankelijke taxatie van de grond, een erfpachtovereenkomst met een landbouwbedrijf voor het experiment Dubbele Dijk bij Bierum: een eenmalige erfpachtcanon van € 7,75 mln voor ruim 51 hectare grond over 26 jaar. De Noordelijke Rekenkamer noemt het handelen ondoelmatig en signaleert een risico op onrechtmatige staatssteun. Gedeputeerde Staten betwisten de kernconclusie maar erkennen dat het staatssteunrisico destijds onvoldoende is onderzocht.

Gemeente Hilversum

Voor bijna alle typen subsidies ontbreekt een wettelijke subsidieregeling en de gemeente heeft geen subsidieplafonds vastgesteld, terwijl aanvragen in de praktijk soms wél wegens budgetgebrek worden geweigerd of verlaagd. Een rekenkameronderzoek noemt dat zonder wettelijke grondslag en dus onrechtmatig. Het onderzoek is gebaseerd op een steekproef van 10 dossiers die de rekenkamer zelf niet representatief noemt voor het totaal.

Gemeente Venlo

Voor de aanpak van winkelleegstand in de Venlose binnenstad lopen meerdere afzonderlijke geldstromen (provinciale subsidie, Retailfonds, Transformatiefonds, bijdragen aan citymarketingorganisatie Venlo Partners, reclamebelasting, ad-hocbudgetten). De Rekenkamer Venlo stelt vast dat niet exact is vast te stellen hoeveel de gemeente in totaal aan leegstandsaanpak besteedt; voor 2022 schat zij dit op ongeveer € 2 mln, uitdrukkelijk als schatting.

Gemeente Alphen aan den Rijn

Bij de verbouwing van Theater Castellum bleek in 2020 dat het gebouw op grote schaal niet voldeed aan de brandveiligheidseisen. De Rekenkamercommissie concludeerde in 2022 dat er in alle bouwfasen en bij verschillende partijen zaken niet goed waren gegaan en dat het toezicht daarop ontoereikend was. Zij kon uit het dossier geen eenduidig bouwbudget of exacte kostenoverschrijding reconstrueren; onder voorbehoud noemt een vakblad uiteindelijke bouwkosten van € 14,1 mln tegenover een eerdere begroting van ruim € 10 mln.

Rijk / Schiphol Group

Lelystad Airport: > € 200 mln geïnvesteerd (stand circa € 214 mln), nooit geopend voor groot verkeer. Actualiteitsronde 2026-07-30: geen openbare eindafrekening die dit bedrag naar beneden bijstelt; het geld is weg en de luchthaven is niet open. Verspilling = volledige investering zolang er geen operationele opbrengst is

Gemeenschappelijke regelingen (ruim 200 onderzocht)

Onderzoek bij ruim 200 gemeenschappelijke regelingen (2018-2020): meer dan twee derde overschreed jaarlijks het begrote budget, bijna de helft drie jaar op rij, gemiddeld 11% (uitschieters tot 40%). Samen ruim € 1,8 mrd boven het goedgekeurde budget over drie jaar. De deelnemende raden konden er alleen achteraf op tekenen, niet op bijsturen

Gemeente Den Haag

In 2019-2021 verleende het college 87% van de subsidies voor welzijnswerk via jaarlijkse richtlijnenbrieven aan vooraf geselecteerde aanbieders, niet via een subsidieregeling of begrotingssubsidie. Andere aanbieders kregen zo geen eerlijke kans om mee te dingen. De Rekenkamer signaleert daarnaast circa € 6,4 tot 9,6 mln per jaar aan dubbele bekostiging van identieke activiteiten uit andere budgetten.

Gemeente Amstelveen

De gemeente heeft geen meetbare doelen voor haar minimabeleid en onderzocht nooit waarom slechts 30 tot 40 procent van de inwoners die recht hebben op bijzondere bijstand en minimaregelingen daar daadwerkelijk gebruik van maakt. Doordat structureel minder mensen een regeling aanvragen dan begroot, ontstond in 2020 een onderbestedingsvoordeel van € 230.000 (2019: € 115.000).